Iemand is overleden: wat moet u als eerste regelen?

Wanneer iemand overlijdt, moet u in korte tijd veel praktische zaken regelen. Dat is zwaar, zeker als het verdriet nog vers is. U hoeft gelukkig niet alles tegelijk te doen. In dit artikel vindt u per periode een overzicht van de belangrijkste stappen, zodat u weet wat er wanneer van u wordt verwacht.

De eerste uren na het overlijden

Als iemand thuis overlijdt, belt u als eerste de huisarts. Bij een overlijden in het ziekenhuis of een zorginstelling regelt het personeel dit. De arts stelt het overlijden officieel vast en geeft een verklaring van overlijden af. Dit document heeft u nodig voor alle vervolgstappen.

Bij een niet-natuurlijk overlijden, bijvoorbeeld door een ongeval of als de doodsoorzaak onduidelijk is, schakelt de arts de gemeentelijke lijkschouwer in. Dit is een wettelijk verplichte procedure. De lijkschouwer onderzoekt de situatie en bepaalt of nader onderzoek nodig is.

Neem daarna zo snel mogelijk contact op met een uitvaartondernemer. Controleer eerst of de overledene een uitvaartverzekering of lidmaatschap bij een uitvaartvereniging had, want de verzekeraar regelt dan vaak een groot deel van de uitvaart. De uitvaartondernemer begeleidt u bij de praktische zaken rondom de begrafenis of crematie. In de meeste gevallen doet de uitvaartondernemer ook de overlijdensaangifte bij de gemeente.

Bewaar de factuur van de uitvaart goed. De kosten zijn aftrekbaar van de erfbelasting.

Naasten informeren

Het is belangrijk om familie, vrienden en eventueel de werkgever van de overledene zo snel mogelijk te informeren. U hoeft dit niet allemaal zelf te doen. Vraag iemand uit uw omgeving om u hierbij te helpen. Veel families kiezen ervoor om daarnaast een rouwkaart te versturen of een online overlijdensbericht te plaatsen.

Wat moet er in de eerste week gebeuren?

Overlijdensaangifte en overlijdensakte

De aangifte van overlijden gebeurt vóór de uitvaart bij de gemeente waar het overlijden plaatsvond. Meestal regelt de uitvaartondernemer dit. Vraag of er een uittreksel van de overlijdensakte beschikbaar is en stem de planning af met de uitvaartondernemer of gemeente.

Controleer of er een testament is

Het is belangrijk om te achterhalen of de overledene een testament heeft laten opstellen. U kunt dit navragen bij het Centraal Testamentenregister (CTR). Daar staat geregistreerd of er een testament is en bij welke notaris het is opgesteld. Het testament zelf vraagt u vervolgens op bij die notaris. In het testament kan staan wie de erfgenamen zijn, of er een executeur is benoemd en hoe de nalatenschap verdeeld moet worden. Als er geen testament is, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn.

Een verklaring van erfrecht aanvragen

Een verklaring van erfrecht is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Een bank of andere organisatie kan hierom vragen. Het document is niet altijd nodig. Vraag eerst welke stukken de betrokken organisatie in uw situatie verlangt.

Werkgever en uitkeringsinstanties informeren

Had de overledene een werkgever, meld het overlijden dan zo snel mogelijk. De werkgever kan u informeren over eventuele aanspraken op een overlijdensuitkering of nabetaling van salaris. Ontving de overledene een AOW-uitkering of nabestaandenuitkering, neem dan contact op met de SVB. Bij een WW- of WIA-uitkering meldt u het overlijden bij het UWV. Bij een bijstandsuitkering informeert u de gemeente. Door dit tijdig te doen voorkomt u dat er bedragen worden uitgekeerd die later moeten worden terugbetaald.

Welke financiele zaken moet u regelen?

Zodra u de overlijdensakte en bij voorkeur de verklaring van erfrecht heeft, kunt u de financiele zaken aanpakken. Het is verstandig om hier niet te lang mee te wachten, maar geef uzelf ook de ruimte om dit stap voor stap te doen.

Neem contact op met de bank of banken van de overledene. De bank blokkeert vaak de rekeningen zodra het overlijden bekend is. Met de verklaring van erfrecht kunt u de rekeningen laten deblokkeren. Let op: een en/of-rekening wordt meestal niet geblokkeerd als een van de rekeninghouders overlijdt, maar een volmacht op een rekening vervalt wel bij overlijden.

Controleer de bevestiging dat de zorgverzekering is beëindigd en bekijk de eindafrekening. Bij een overlijden dat via de Nederlandse gemeente is doorgegeven ontvangt de zorgverzekeraar doorgaans automatisch bericht. Andere verzekeringen moeten mogelijk worden aangepast of overgezet. Laat noodzakelijke dekking niet te vroeg vervallen.

Bij een overlijden dat in Nederland is geregistreerd ontvangt Dienst Toeslagen doorgaans automatisch bericht. Controleer de brieven, eindafrekeningen en eventuele gevolgen voor een achterblijvende partner. Vraag bij buitenlandse omstandigheden na wat u zelf moet doorgeven.

Controleer ook lopende abonnementen en contracten: telefoon, internet, energiecontract, streamingdiensten en lidmaatschappen. De meeste kunt u opzeggen met een kopie van de overlijdensakte.

Raak niets aan in de woning

Een belangrijk punt dat vaak over het hoofd wordt gezien: neem geen spullen mee uit de woning van de overledene voordat alle erfgenamen een keuze hebben gemaakt over het aanvaarden van de erfenis. Het meenemen van bezittingen kan worden gezien als het stilzwijgend aanvaarden van de erfenis, waardoor u ook aansprakelijk wordt voor eventuele schulden. Spreek met alle erfgenamen af dat de inboedel onaangeroerd blijft totdat duidelijk is hoe de nalatenschap wordt afgewikkeld.

Hoe gaat u om met de nalatenschap?

De nalatenschap omvat alles wat de overledene achterlaat: bezittingen, tegoeden en schulden. Maak een overzicht van alle bezittingen (spaargeld, beleggingen, onroerend goed, waardevolle spullen) en alle schulden (hypotheek, leningen, openstaande rekeningen). Dit overzicht, de boedelbeschrijving, heeft u nodig om een weloverwogen keuze te maken over het aanvaarden van de erfenis.

Als erfgenaam heeft u drie mogelijkheden. U kunt de erfenis zuiver aanvaarden, waarmee u recht heeft op de bezittingen maar ook aansprakelijk wordt voor schulden. U kunt de erfenis beneficiair aanvaarden, wat betekent dat u alleen erft als er na betaling van de schulden iets overblijft. Of u kunt de erfenis verwerpen. Als u niet zeker weet of er schulden zijn, is beneficiair aanvaarden de verstandigste keuze. Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte maakt elke erfgenaam individueel deze keuze en ondertekent deze via iDIN, de identificatiemethode van uw eigen bank.

Wanneer moet u wat regelen? Overzicht per periode

1. Dag van overlijden: arts bellen, uitvaartondernemer inschakelen, naasten informeren.
2. De aangifte van overlijden gebeurt vóór de uitvaart bij de gemeente waar iemand is overleden. Meestal regelt de uitvaartondernemer dit. Vraag na of een uittreksel van de overlijdensakte beschikbaar is en welke organisatie dit nodig heeft.
3. Eerste twee weken: testament opvragen via het Centraal Testamentenregister, verklaring van erfrecht aanvragen, werkgever en uitkeringsinstanties informeren.
4. Eerste maand: banken en verzekeringen informeren, toeslagen stopzetten, abonnementen opzeggen.
5. Binnen drie maanden: keuze maken over het aanvaarden of verwerpen van de erfenis.
6. Het overlijdensjaar bepaalt de gewone aangiftetermijn. Bij een overlijden in 2025 of eerder is die acht maanden. Bij een overlijden in 2026 is die twintig maanden. Houd de inleverdatum in de aangiftebrief aan en controleer bijzondere situaties bij de Belastingdienst. Uitstel voorkomt niet automatisch belastingrente. Voor het voorkomen van rente moet de aangifte ook volledig en correct zijn.

Het verlies van een dierbare brengt naast verdriet ook veel praktische zaken met zich mee. Het is volkomen normaal als u niet alles tegelijk kunt overzien. Vraag hulp aan familie, vrienden of een notaris wanneer het u te veel wordt. De meeste zaken hoeven niet op dezelfde dag geregeld te worden. Geef uzelf de tijd en pak de stappen een voor een op.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Raadpleeg een notaris als u vragen heeft over uw specifieke situatie.

Bronnen en actuele regels

Bekijk de officiële informatie bij Notaris.nl