Iemand is overleden: wat moet u als eerste regelen?

Wanneer iemand overlijdt, moet u in korte tijd veel praktische zaken regelen. Dat is zwaar, zeker als het verdriet nog vers is. U hoeft gelukkig niet alles tegelijk te doen. In dit artikel vindt u per periode een overzicht van de belangrijkste stappen, zodat u weet wat er wanneer van u wordt verwacht.

De eerste uren na het overlijden

Als iemand thuis overlijdt, belt u als eerste de huisarts. Bij een overlijden in het ziekenhuis of een zorginstelling regelt het personeel dit. De arts stelt het overlijden officieel vast en geeft een verklaring van overlijden af. Dit document heeft u nodig voor alle vervolgstappen.

Bij een niet-natuurlijk overlijden, bijvoorbeeld door een ongeval of als de doodsoorzaak onduidelijk is, schakelt de arts de gemeentelijke lijkschouwer in. Dit is een wettelijk verplichte procedure. De lijkschouwer onderzoekt de situatie en bepaalt of nader onderzoek nodig is.

Neem daarna zo snel mogelijk contact op met een uitvaartondernemer. Controleer eerst of de overledene een uitvaartverzekering of lidmaatschap bij een uitvaartvereniging had, want de verzekeraar regelt dan vaak een groot deel van de uitvaart. De uitvaartondernemer begeleidt u bij de praktische zaken rondom de begrafenis of crematie. In de meeste gevallen doet de uitvaartondernemer ook de overlijdensaangifte bij de gemeente.

Bewaar de factuur van de uitvaart goed. De kosten zijn aftrekbaar van de erfbelasting.

Naasten informeren

Het is belangrijk om familie, vrienden en eventueel de werkgever van de overledene zo snel mogelijk te informeren. U hoeft dit niet allemaal zelf te doen. Vraag iemand uit uw omgeving om u hierbij te helpen. Veel families kiezen ervoor om daarnaast een rouwkaart te versturen of een online overlijdensbericht te plaatsen.

Wat moet er in de eerste week gebeuren?

Overlijdensaangifte en overlijdensakte

Binnen vijf werkdagen na het overlijden moet er aangifte worden gedaan bij de gemeente waar de persoon is overleden. De gemeente stelt vervolgens een overlijdensakte op. Vraag meerdere exemplaren aan, want u heeft deze akte nodig bij vrijwel alle instanties: de bank, verzekeraars, de Belastingdienst en het Kadaster. De uitvaart vindt uiterlijk zes werkdagen na het overlijden plaats.

Controleer of er een testament is

Het is belangrijk om te achterhalen of de overledene een testament heeft laten opstellen. U kunt dit navragen bij het Centraal Testamentenregister (CTR). Daar staat geregistreerd of er een testament is en bij welke notaris het is opgesteld. Het testament zelf vraagt u vervolgens op bij die notaris. In het testament kan staan wie de erfgenamen zijn, of er een executeur is benoemd en hoe de nalatenschap verdeeld moet worden. Als er geen testament is, bepaalt de wet wie de erfgenamen zijn.

Een verklaring van erfrecht aanvragen

Voor het afhandelen van de financiele zaken heeft u vrijwel altijd een verklaring van erfrecht nodig. Dit is een officeel document van de notaris waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te handelen. Banken en verzekeraars vragen hier bijna altijd om voordat zij rekeningen vrijgeven of geld uitkeren. Via ErfrechtAkte kunt u deze verklaring volledig digitaal en tegen een vast tarief online aanvragen. U vult de gegevens in, de notaris stelt de verklaring op en u hoeft niet naar een notariskantoor.

Werkgever en uitkeringsinstanties informeren

Had de overledene een werkgever, meld het overlijden dan zo snel mogelijk. De werkgever kan u informeren over eventuele aanspraken op een overlijdensuitkering of nabetaling van salaris. Ontving de overledene een AOW-uitkering of nabestaandenuitkering, neem dan contact op met de SVB. Bij een WW- of WIA-uitkering meldt u het overlijden bij het UWV. Bij een bijstandsuitkering informeert u de gemeente. Door dit tijdig te doen voorkomt u dat er bedragen worden uitgekeerd die later moeten worden terugbetaald.

Welke financiele zaken moet u regelen?

Zodra u de overlijdensakte en bij voorkeur de verklaring van erfrecht heeft, kunt u de financiele zaken aanpakken. Het is verstandig om hier niet te lang mee te wachten, maar geef uzelf ook de ruimte om dit stap voor stap te doen.

Neem contact op met de bank of banken van de overledene. De bank blokkeert vaak de rekeningen zodra het overlijden bekend is. Met de verklaring van erfrecht kunt u de rekeningen laten deblokkeren. Let op: een en/of-rekening wordt meestal niet geblokkeerd als een van de rekeninghouders overlijdt, maar een volmacht op een rekening vervalt wel bij overlijden.

Loop daarnaast de verzekeringen van de overledene na. De zorgverzekering stopt automatisch op de dag van overlijden, maar het is verstandig om dit ook zelf te melden. Controleer of er een levensverzekering of overlijdensrisicoverzekering is die tot uitkering komt. Andere verzekeringen, zoals de auto- en aansprakelijkheidsverzekering, moeten worden opgezegd of op een andere naam gezet.

Als de overledene toeslagen ontving van de Belastingdienst, zoals huur- of zorgtoeslag, geef het overlijden dan zo snel mogelijk door. Dit voorkomt dat er toeslagen worden uitbetaald die later moeten worden teruggevorderd. De zorgtoeslag stopt automatisch, maar andere toeslagen niet altijd.

Controleer ook lopende abonnementen en contracten: telefoon, internet, energiecontract, streamingdiensten en lidmaatschappen. De meeste kunt u opzeggen met een kopie van de overlijdensakte.

Raak niets aan in de woning

Een belangrijk punt dat vaak over het hoofd wordt gezien: neem geen spullen mee uit de woning van de overledene voordat alle erfgenamen een keuze hebben gemaakt over het aanvaarden van de erfenis. Het meenemen van bezittingen kan worden gezien als het stilzwijgend aanvaarden van de erfenis, waardoor u ook aansprakelijk wordt voor eventuele schulden. Spreek met alle erfgenamen af dat de inboedel onaangeroerd blijft totdat duidelijk is hoe de nalatenschap wordt afgewikkeld.

Hoe gaat u om met de nalatenschap?

De nalatenschap omvat alles wat de overledene achterlaat: bezittingen, tegoeden en schulden. Maak een overzicht van alle bezittingen (spaargeld, beleggingen, onroerend goed, waardevolle spullen) en alle schulden (hypotheek, leningen, openstaande rekeningen). Dit overzicht, de boedelbeschrijving, heeft u nodig om een weloverwogen keuze te maken over het aanvaarden van de erfenis.

Als erfgenaam heeft u drie mogelijkheden. U kunt de erfenis zuiver aanvaarden, waarmee u recht heeft op de bezittingen maar ook aansprakelijk wordt voor schulden. U kunt de erfenis beneficiair aanvaarden, wat betekent dat u alleen erft als er na betaling van de schulden iets overblijft. Of u kunt de erfenis verwerpen. Als u niet zeker weet of er schulden zijn, is beneficiair aanvaarden de verstandigste keuze. Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte maakt elke erfgenaam individueel deze keuze en ondertekent deze via iDIN, de identificatiemethode van uw eigen bank.

Wanneer moet u wat regelen? Overzicht per periode

1. Dag van overlijden: arts bellen, uitvaartondernemer inschakelen, naasten informeren.
2. Binnen vijf werkdagen: overlijdensaangifte bij de gemeente (doet meestal de uitvaartondernemer).
3. Eerste twee weken: testament opvragen via het Centraal Testamentenregister, verklaring van erfrecht aanvragen, werkgever en uitkeringsinstanties informeren.
4. Eerste maand: banken en verzekeringen informeren, toeslagen stopzetten, abonnementen opzeggen.
5. Binnen drie maanden: keuze maken over het aanvaarden of verwerpen van de erfenis.
6. Binnen acht maanden: aangifte erfbelasting indienen bij de Belastingdienst.

Het verlies van een dierbare brengt naast verdriet ook veel praktische zaken met zich mee. Het is volkomen normaal als u niet alles tegelijk kunt overzien. Vraag hulp aan familie, vrienden of een notaris wanneer het u te veel wordt. De meeste zaken hoeven niet op dezelfde dag geregeld te worden. Geef uzelf de tijd en pak de stappen een voor een op.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Raadpleeg een notaris als u vragen heeft over uw specifieke situatie.