Hoe aanvaardt u een erfenis? De drie opties uitgelegd

U bent erfgenaam: wat nu?

Na het overlijden van een dierbare komt er veel op u af. Naast het verdriet en de praktische zaken rondom de uitvaart, moet u ook een belangrijke financiele beslissing nemen. Als erfgenaam bent u namelijk niet verplicht om de erfenis te accepteren. U heeft drie mogelijkheden: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Elke keuze heeft andere gevolgen voor uw financiele situatie, vooral wanneer de nalatenschap schulden bevat.

Het is goed om te weten dat u hier niet meteen over hoeft te beslissen. Neem de tijd om de financiele situatie van de overledene in kaart te brengen voordat u een keuze maakt. In dit artikel leest u wat elke optie precies inhoudt en waar u op moet letten.

Optie 1: zuiver aanvaarden

Bij zuiver aanvaarden neemt u de erfenis volledig over. U heeft recht op uw deel van alle bezittingen: spaargeld, de woning, inboedel en andere eigendommen. Maar u aanvaardt ook alle schulden van de overledene. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan bent u samen met de andere erfgenamen die zuiver hebben aanvaard persoonlijk aansprakelijk voor het tekort. Dat betekent dat u schulden uit uw eigen vermogen moet betalen.

Zuiver aanvaarden kan op twee manieren. U kunt een formele verklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank, maar in de praktijk gebeurt het vaker stilzwijgend. Dat laatste is een belangrijk aandachtspunt: als u zich gedraagt alsof u de erfenis accepteert, dan geldt dat juridisch als zuivere aanvaarding.

Wanneer heeft u stilzwijgend zuiver aanvaard?

Het is begrijpelijk dat u na een overlijden niet meteen stilstaat bij de juridische gevolgen van uw handelingen. Toch is het belangrijk om te weten dat sommige handelingen gelden als zuivere aanvaarding. Denk aan het meenemen van waardevolle spullen uit de woning van de overledene, het opzeggen van abonnementen op naam van de overledene of het innen van vorderingen. Zodra u dergelijke handelingen verricht, kunt u uw keuze in principe niet meer wijzigen.

Er zijn handelingen die u wel mag verrichten zonder dat dit als zuivere aanvaarding geldt. Het betalen van de uitvaartkosten is daar het bekendste voorbeeld van. Ook het opruimen van de woning of het veiligstellen van waardevolle bezittingen hoeft niet te betekenen dat u de erfenis zuiver heeft aanvaard, zolang u niets voor uzelf meeneemt.

Optie 2: beneficiair aanvaarden

Beneficiair aanvaarden betekent dat u de erfenis aanvaardt onder het voorrecht van boedelbeschrijving. In gewone taal: u accepteert de erfenis, maar alleen voor zover er na betaling van alle schulden nog iets overblijft. Uw eigen vermogen blijft volledig beschermd. Dit is de veiligste optie wanneer u niet precies weet hoe de financiele situatie van de overledene eruitziet.

Om beneficiair te aanvaarden legt u een verklaring af bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene het laatst woonde. De griffierechten hiervoor bedragen 215 euro. Uw verklaring wordt ingeschreven in het boedelregister.

Na beneficiaire aanvaarding moet de nalatenschap volgens wettelijke regels worden vereffend. Dat houdt in dat er een overzicht wordt gemaakt van alle bezittingen en schulden. Eerst worden de schuldeisers betaald en pas daarna wordt het eventuele restant verdeeld onder de erfgenamen. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan hoeft u niets uit eigen zak bij te leggen.

Wanneer is beneficiair aanvaarden verstandig?

Beneficiair aanvaarden is met name aan te raden als u het vermogen van de overledene niet goed kunt overzien. Bijvoorbeeld als de overledene een eigen onderneming had, als er mogelijk schulden zijn waar u geen zicht op heeft, of als de nalatenschap complex is met veel verschillende bezittingen en verplichtingen. Het vergt iets meer administratieve stappen dan zuiver aanvaarden, maar u loopt geen enkel financieel risico.

Voor minderjarige erfgenamen is beneficiaire aanvaarding overigens verplicht. De wettelijk vertegenwoordiger (meestal de ouder of voogd) kan een erfenis namens een minderjarige niet zuiver aanvaarden. Dit is een beschermingsmaatregel die voorkomt dat kinderen met schulden worden opgezadeld.

Optie 3: verwerpen

Als u de erfenis verwerpt, doet u volledig afstand. U ontvangt niets uit de nalatenschap en u bent ook niet aansprakelijk voor schulden. Juridisch gezien is het alsof u nooit erfgenaam bent geweest.

Verwerpen doet u, net als beneficiair aanvaarden, door een verklaring af te leggen bij de griffie van de rechtbank. De griffierechten bedragen ook hier 215 euro. Uw verklaring wordt ingeschreven in het boedelregister.

Houd er rekening mee dat verwerpen gevolgen kan hebben voor uw familieleden. Uw deel van de erfenis gaat in veel gevallen via plaatsvervulling naar uw eigen kinderen. Als u niet wilt dat uw kinderen de erfenis ontvangen, moeten zij de erfenis ook verwerpen. Voor minderjarige kinderen heeft u daarvoor toestemming van de kantonrechter nodig.

Hoeveel tijd heeft u om te kiezen?

Er is geen wettelijke termijn waarbinnen u uw keuze moet maken. U kunt daar in principe zo lang over nadenken als u nodig heeft. Wel geldt dat schuldeisers de eerste drie maanden na het overlijden niet bij u mogen aankloppen voor betaling van openstaande schulden. Na die drie maanden kunnen zij, of mede-erfgenamen, de kantonrechter vragen om u een termijn te stellen. Maakt u binnen die opgelegde termijn geen keuze? Dan wordt u geacht de erfenis beneficiair te hebben aanvaard.

In de praktijk is het verstandig om niet te lang te wachten. Hoe meer tijd er verstrijkt, hoe groter het risico dat u onbedoeld handelingen verricht die gelden als zuivere aanvaarding.

Hoe legt u uw keuze vast?

Voor beneficiair aanvaarden en verwerpen moet u actief een verklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank. Meerdere erfgenamen die dezelfde keuze maken, kunnen samen een verklaring indienen en hoeven dan maar een keer griffierechten te betalen.

De aanvaardingskeuze van elke erfgenaam wordt uiteindelijk vastgelegd in de verklaring van erfrecht. Dat is het officiele document van de notaris waarin staat wie de erfgenamen zijn, hoe zij de erfenis hebben aanvaard en wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen. Banken, verzekeraars en het Kadaster vragen vrijwel altijd om dit document.

Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte wordt het saldo van de nalatenschap eerst vastgesteld en bevroren, zodat alle erfgenamen op basis van dezelfde financiele informatie hun keuze maken. Elke erfgenaam maakt vervolgens individueel een keuze en ondertekent deze digitaal via iDIN, een identificatiemethode via uw eigen bank. Kiest een erfgenaam voor beneficiaire aanvaarding of verwerping? Dan worden de griffierechten van 215 euro direct via de aanvraag afgehandeld, zonder dat u zelf naar de rechtbank hoeft.

Bescherming bij onverwachte schulden

Sinds 2016 biedt de wet een extra vangnet voor erfgenamen die zuiver hebben aanvaard. Als u na uw aanvaarding wordt geconfronteerd met een schuld die u niet kende en redelijkerwijs ook niet kon kennen, kunt u de rechter vragen om u van die schuld te ontheffen. Dit geldt alleen voor werkelijk onverwachte schulden. Het is dus geen vrijbrief om zonder onderzoek zuiver te aanvaarden.

Welke optie past bij uw situatie?

Bij een positieve nalatenschap zonder verborgen schulden ligt zuiver aanvaarden voor de hand. Twijfelt u over de financiele situatie van de overledene, of is de nalatenschap complex? Kies dan voor beneficiair aanvaarden. Wilt u niets met de nalatenschap te maken hebben, bijvoorbeeld vanwege grote schulden? Dan is verwerpen de juiste keuze.

Wanneer u de erfenis aanvaardt, heeft u meestal een verklaring van erfrecht nodig om de bankrekeningen te kunnen deblokkeren. Via ErfrechtAkte kunt u deze eenvoudig en tegen een scherp tarief online aanvragen.

Twijfelt u over wat in uw situatie het beste is? Neem dan contact op met een notaris of het Juridisch Loket voor persoonlijk advies. De informatie in dit artikel is algemeen van aard en vervangt geen professioneel juridisch advies.