Hoe aanvaardt u een erfenis? De drie opties uitgelegd

U bent erfgenaam: wat nu?

Na het overlijden van een dierbare komt er veel op u af. Naast het verdriet en de praktische zaken rondom de uitvaart, moet u ook een belangrijke financiele beslissing nemen. Als erfgenaam bent u namelijk niet verplicht om de erfenis te accepteren. U heeft drie mogelijkheden: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Elke keuze heeft andere gevolgen voor uw financiele situatie, vooral wanneer de nalatenschap schulden bevat.

Het is goed om te weten dat u hier niet meteen over hoeft te beslissen. Neem de tijd om de financiele situatie van de overledene in kaart te brengen voordat u een keuze maakt. In dit artikel leest u wat elke optie precies inhoudt en waar u op moet letten.

Optie 1: zuiver aanvaarden

Bij zuiver aanvaarden neemt u de erfenis volledig over. U heeft recht op uw deel van alle bezittingen: spaargeld, de woning, inboedel en andere eigendommen. Maar u aanvaardt ook alle schulden van de overledene. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan bent u samen met de andere erfgenamen die zuiver hebben aanvaard persoonlijk aansprakelijk voor het tekort. Dat betekent dat u schulden uit uw eigen vermogen moet betalen.

Zuiver aanvaarden kan op twee manieren. U kunt een formele verklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank, maar in de praktijk gebeurt het vaker stilzwijgend. Dat laatste is een belangrijk aandachtspunt: als u zich gedraagt alsof u de erfenis accepteert, dan geldt dat juridisch als zuivere aanvaarding.

Wanneer heeft u stilzwijgend zuiver aanvaard?

Sommige handelingen kunnen als zuivere aanvaarding gelden, bijvoorbeeld als u goederen voor uzelf meeneemt of verkoopt. De aard en omstandigheden van de handeling zijn van belang. Niet iedere administratieve handeling leidt tot zuivere aanvaarding.

Neem bij schulden of twijfel eerst advies voordat u geld opneemt, spullen verdeelt of betalingen doet. Laat beoordelen wat u mag doen om bezittingen veilig te stellen en noodzakelijke zaken te regelen.

Optie 2: beneficiair aanvaarden

Beneficiair aanvaarden betekent dat u de erfenis aanvaardt onder het voorrecht van boedelbeschrijving. In gewone taal: u accepteert de erfenis, maar alleen voor zover er na betaling van alle schulden nog iets overblijft. Uw eigen vermogen blijft volledig beschermd. Dit is de veiligste optie wanneer u niet precies weet hoe de financiele situatie van de overledene eruitziet.

Om beneficiair te aanvaarden legt u een verklaring af bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene het laatst woonde. De griffierechten hiervoor bedragen € 215,-. Uw verklaring wordt ingeschreven in het boedelregister.

Na beneficiaire aanvaarding moet de nalatenschap volgens wettelijke regels worden vereffend. Dat houdt in dat er een overzicht wordt gemaakt van alle bezittingen en schulden. Eerst worden de schuldeisers betaald en pas daarna wordt het eventuele restant verdeeld onder de erfgenamen. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan hoeft u niets uit eigen zak bij te leggen.

Wanneer is beneficiair aanvaarden verstandig?

Beneficiair aanvaarden kan beschermen tegen een tekort in de nalatenschap. Er gelden wel verplichtingen voor de afwikkeling. Laat uitleggen hoe u die naleeft en wanneer handelen toch gevolgen kan hebben voor uw eigen vermogen.

Een ouder met gezag of een voogd kan namens een minderjarige beneficiair aanvaarden of verwerpen. Voor verwerping is toestemming van de rechtbank nodig. De termijn van drie maanden begint wanneer het kind erfgenaam wordt. Dat is niet altijd de overlijdensdatum. Laat tijdig beoordelen welke termijn in uw situatie geldt.

Optie 3: verwerpen

Als u de erfenis verwerpt, doet u volledig afstand. U ontvangt niets uit de nalatenschap en u bent ook niet aansprakelijk voor schulden. Juridisch gezien is het alsof u nooit erfgenaam bent geweest.

Verwerpen doet u, net als beneficiair aanvaarden, door een verklaring af te leggen bij de griffie van de rechtbank. De griffierechten bedragen ook hier € 165,-. Uw verklaring wordt ingeschreven in het boedelregister.

Houd er rekening mee dat verwerpen gevolgen kan hebben voor uw familieleden. Uw deel van de erfenis gaat in veel gevallen via plaatsvervulling naar uw eigen kinderen. Als u niet wilt dat uw kinderen de erfenis ontvangen, moeten zij de erfenis ook verwerpen. Voor minderjarige kinderen heeft u daarvoor toestemming van de kantonrechter nodig.

Hoeveel tijd heeft u om te kiezen?

Voor een meerderjarige erfgenaam geldt niet automatisch een algemene beslistermijn. De kantonrechter kan op verzoek van een belanghebbende wel een termijn stellen. Het ongebruikt laten verlopen daarvan kan tot zuivere aanvaarding leiden. Voor bijzondere situaties gelden andere regels. Laat een ontvangen beschikking daarom tijdig beoordelen.

Een ouder met gezag of een voogd handelt namens een minderjarige erfgenaam. Zuiver aanvaarden namens het kind is niet mogelijk. Beneficiair aanvaarden of verwerpen kan wel. Voor verwerping is toestemming van de rechtbank nodig. De termijn van drie maanden hangt af van het moment waarop het kind erfgenaam wordt. Dat is niet in iedere situatie de overlijdensdatum. Laat tijdig beoordelen welke termijn en procedure gelden.

Hoe legt u uw keuze vast?

Voor beneficiair aanvaarden en verwerpen moet u actief een verklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank. Meerdere erfgenamen die dezelfde keuze maken, kunnen samen een verklaring indienen en hoeven dan maar een keer griffierechten te betalen.

Een verklaring van erfrecht is een notariële akte waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie namens hen mag handelen. Een bank of andere organisatie kan hierom vragen. Het document is niet altijd nodig. Vraag eerst welke stukken de betrokken organisatie in uw situatie verlangt.

Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte wordt het saldo van de nalatenschap eerst vastgesteld en bevroren, zodat alle erfgenamen op basis van dezelfde financiele informatie hun keuze maken. Elke erfgenaam maakt vervolgens individueel een keuze en ondertekent deze digitaal via iDIN, een identificatiemethode via uw eigen bank. Kiest een erfgenaam voor beneficiaire aanvaarding? Dan worden de griffierechten van € 215,- direct via de aanvraag afgehandeld, zonder dat u zelf naar de rechtbank hoeft.

Bescherming bij onverwachte schulden

Sinds 2016 biedt de wet een extra vangnet voor erfgenamen die zuiver hebben aanvaard. Als u na uw aanvaarding wordt geconfronteerd met een schuld die u niet kende en redelijkerwijs ook niet kon kennen, kunt u de rechter vragen om u van die schuld te ontheffen. Dit geldt alleen voor werkelijk onverwachte schulden. Het is dus geen vrijbrief om zonder onderzoek zuiver te aanvaarden.

Welke optie past bij uw situatie?

Bij een positieve nalatenschap zonder verborgen schulden ligt zuiver aanvaarden voor de hand. Twijfelt u over de financiele situatie van de overledene, of is de nalatenschap complex? Kies dan voor beneficiair aanvaarden. Wilt u niets met de nalatenschap te maken hebben, bijvoorbeeld vanwege grote schulden? Dan is verwerpen de juiste keuze.

Bij erfrechtakte.nl bereidt u het dossier meestal online voor. De notaris beoordeelt welke gegevens en identificatie in uw situatie nodig zijn. Vraag eerst welk document de betrokken organisatie nodig heeft. Bekijk welke kosten in uw situatie kunnen gelden.

Twijfelt u over wat in uw situatie het beste is? Neem dan contact op met een notaris of het Juridisch Loket voor persoonlijk advies. De informatie in dit artikel is algemeen van aard en vervangt geen professioneel juridisch advies.

Bronnen en actuele regels

Bekijk de officiële informatie bij de Rijksoverheid