Wie bepaalt hoe de erfenis wordt verdeeld?

De verdeling van een erfenis hangt af van een aantal factoren. Is er een testament? Was de overledene getrouwd? Zijn er kinderen? De antwoorden op deze vragen bepalen wie er erft en hoeveel iedereen ontvangt. In dit artikel leggen wij uit hoe de verdeling in de praktijk werkt, zowel met als zonder testament.

Hoe werkt de verdeling zonder testament?

Als de overledene geen testament heeft nagelaten, geldt het wettelijk erfrecht. De wet verdeelt erfgenamen in vier groepen, ook wel parentelen genoemd:

De partner en de kinderen van de overledene.
De ouders, broers en zussen van de overledene.
De grootouders van de overledene.
De overgrootouders van de overledene.

Alleen de eerste groep waarin erfgenamen voorkomen, erft. Zijn er een partner en kinderen, dan erven zij en komen de ouders, broers en zussen niet aan bod. Zijn er geen partner en geen kinderen, dan erven de ouders en broers en zussen. En zo verder.

Binnen de eerste groep erven de partner en de kinderen ieder een gelijk deel. Zijn er een partner en twee kinderen, dan ontvangt ieder een derde van de nalatenschap.

Wat is de wettelijke verdeling?

Als de overledene een partner en kinderen achterlaat, geldt automatisch de wettelijke verdeling. Dit is een bijzondere regeling die is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. De wettelijke verdeling houdt in dat de langstlevende partner alle bezittingen en schulden krijgt toebedeeld. De kinderen krijgen een geldvordering op de partner ter hoogte van hun erfdeel.

Lees meer over de wettelijke verdeling ›

Deze vordering is niet direct opeisbaar. Kinderen kunnen hun erfdeel pas opeisen wanneer de langstlevende partner overlijdt, failliet gaat of in de schuldsanering terechtkomt. De bedoeling van deze regeling is dat de langstlevende partner ongestoord kan verder leven zonder gedwongen te worden om het huis te verkopen of ander vermogen te gelde te maken.

De wettelijke verdeling geldt automatisch, tenzij de overledene in het testament iets anders heeft bepaald.

Hoe werkt de verdeling met een testament?

In een testament kan de overledene afwijken van het wettelijk erfrecht. De overledene kan andere erfgenamen benoemen, de erfdelen aanpassen of bezittingen aan specifieke personen nalaten (legaten). Ook kan de overledene de wettelijke verdeling uitsluiten of juist bevestigen met aanvullende bepalingen.

Enkele mogelijkheden die een testament biedt:

Andere erfgenamen benoemen, bijvoorbeeld een goed doel, een vriend of een stiefkind dat zonder testament niet zou erven.
De erfdelen anders verdelen dan de wet voorschrijft, bijvoorbeeld een groter deel voor de partner en een kleiner deel voor de kinderen.
Specifieke bezittingen toewijzen aan bepaalde personen via een legaat, zoals sieraden, een auto of een geldbedrag.
Een executeur benoemen die de nalatenschap afwikkelt.

Het testament kan worden opgezocht via het Centraal Testamentenregister. De notaris die de verklaring van erfrecht opstelt, raadpleegt dit register om te controleren of er een testament is.

Kunnen kinderen worden onterfd?

Een ouder kan in het testament bepalen dat een kind niets erft. Maar ook een onterfd kind heeft nog rechten. De wet kent de legitieme portie: het recht van een kind op de helft van het erfdeel dat het zonder testament zou hebben ontvangen. Een onterfd kind kan dus altijd aanspraak maken op dit minimumbedrag.

De legitieme portie is een geldvordering. Het kind heeft geen recht op specifieke bezittingen, maar alleen op een geldbedrag. Om aanspraak te maken op de legitieme portie moet het kind dit binnen vijf jaar na het overlijden kenbaar maken aan de erfgenamen.

Hoe verloopt de verdeling in de praktijk?

De verdeling van een erfenis verloopt in de praktijk in een aantal stappen:

Vaststellen wie de erfgenamen zijn. Dit wordt vastgelegd in de verklaring van erfrecht, opgesteld door de notaris.
In kaart brengen van de nalatenschap. Alle bezittingen en schulden worden geinventariseerd in een boedelbeschrijving.
Schulden betalen. De schulden van de overledene worden voldaan uit de nalatenschap.
Erfbelasting berekenen en betalen. De erfgenamen doen aangifte bij de Belastingdienst en betalen de verschuldigde erfbelasting.
Verdelen van het restant. Wat overblijft na betaling van schulden en belasting wordt verdeeld onder de erfgenamen.

Als er een executeur is benoemd in het testament, regelt deze persoon stap 2 en 3. De executeur beheert de nalatenschap, betaalt de schulden en draagt het restant over aan de erfgenamen voor verdeling.

Wat als erfgenamen het niet eens worden over de verdeling?

In de ideale situatie komen alle erfgenamen samen tot een verdeling. Zij kunnen zelf bepalen wie welke bezittingen krijgt, zolang iedereen zijn of haar erfdeel ontvangt. Deze afspraken worden vastgelegd in een verdelingsakte, die bij de notaris kan worden opgesteld.

Helaas verloopt de verdeling niet altijd soepel. Meningsverschillen over de waarde van bezittingen, emotionele gehechtheid aan bepaalde voorwerpen of persoonlijke conflicten kunnen de verdeling bemoeilijken. In zo'n geval zijn er enkele opties:

Mediation: een onafhankelijke bemiddelaar helpt de erfgenamen om tot een oplossing te komen.
De notaris als begeleider: de notaris kan adviseren en helpen bij het vinden van een eerlijke verdeling.
De rechter inschakelen: als er geen overeenstemming mogelijk is, kan elke erfgenaam de rechter vragen om de verdeling vast te stellen. De rechter kan bepalen dat bezittingen worden verkocht en de opbrengst wordt verdeeld.

Heeft u een verklaring van erfrecht nodig?

Om de verdeling van een erfenis in gang te zetten, heeft u vrijwel altijd een verklaring van erfrecht nodig. Banken geven pas toegang tot de rekeningen van de overledene nadat u dit document kunt overleggen. Ook voor de verkoop van een woning of de overschrijving bij het Kadaster is het een vereiste.

Via ErfrechtAkte kunt u een verklaring van erfrecht eenvoudig en tegen een scherp tarief online aanvragen. De notaris stelt het document op en vermeldt daarin wie de erfgenamen zijn, hoe zij de erfenis hebben aanvaard en wie bevoegd is om de nalatenschap af te handelen.

De informatie in dit artikel is algemeen van aard en geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Heeft u vragen over de verdeling van een specifieke nalatenschap? Raadpleeg dan een notaris of neem contact op met het Juridisch Loket.