Hoe werkt het verwerpen van een erfenis?

Wat betekent het om een erfenis te verwerpen?

Wanneer iemand overlijdt, bent u als erfgenaam niet verplicht om de erfenis te accepteren. U kunt de erfenis verwerpen, wat betekent dat u volledig afstand doet van uw rechten als erfgenaam. U ontvangt dan niets uit de nalatenschap, geen geld, geen bezittingen en ook geen persoonlijke spullen zoals fotoboeken of brieven. Tegelijkertijd bent u ook niet aansprakelijk voor eventuele schulden van de overledene.

Juridisch gezien is het alsof u nooit erfgenaam bent geweest. Verwerpen is een van de drie keuzes die u als erfgenaam heeft, naast zuiver aanvaarden en beneficiair aanvaarden. Het is een definitieve beslissing die u niet zomaar kunt terugdraaien. In dit artikel leest u hoe het verwerpen precies in zijn werk gaat, wat de gevolgen zijn en waar u op moet letten.

Wanneer is verwerpen een verstandige keuze?

De meest voorkomende reden om een erfenis te verwerpen is dat de nalatenschap meer schulden bevat dan bezittingen. Als u weet dat de overledene forse schulden had en er weinig of geen vermogen tegenover staat, kan verwerpen de meest logische keuze zijn. Zo voorkomt u dat u betrokken raakt bij een langdurige afwikkeling van een negatieve nalatenschap.

Maar er zijn meer redenen waarom mensen een erfenis verwerpen:

• U wilt dat uw erfdeel naar uw kinderen gaat. Door te verwerpen treden uw kinderen via plaatsvervulling in uw plaats als erfgenaam.
• U ontvangt een bijstandsuitkering of andere inkomensafhankelijke toeslag en wilt voorkomen dat een erfenis gevolgen heeft voor uw uitkering.
• U wilt om persoonlijke redenen niets met de nalatenschap te maken hebben, bijvoorbeeld na een verbroken familierelatie.

Het is begrijpelijk dat u in een moeilijke periode niet direct overzicht heeft over alle gevolgen van deze keuze. Neem daarom de tijd om de nalatenschap zo goed mogelijk in kaart te brengen voordat u beslist. Bent u niet zeker of de schulden hoger zijn dan de bezittingen? Dan is beneficiaire aanvaarding vaak een veiliger alternatief, omdat u daarbij ook beschermd bent tegen schulden maar wel recht houdt op een eventueel positief saldo.

Hoe verwerpt u een erfenis?

Om een erfenis te verwerpen legt u een schriftelijke verklaring af bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene het laatst woonde. U kunt niet telefonisch of per e-mail verwerpen. De verklaring moet persoonlijk worden afgelegd, of u laat dit door een notaris doen via een volmacht.

Bij het afleggen van de verklaring heeft u het volgende nodig:

• Een geldig identiteitsbewijs (paspoort, identiteitskaart of rijbewijs).
• Een afschrift van de overlijdensakte.

De griffie schrijft uw verklaring in het boedelregister in. Dat is een openbaar register bij de rechtbank waarin wordt bijgehouden welke erfgenamen de erfenis hebben aanvaard, beneficiair hebben aanvaard of hebben verworpen. Zo is voor iedereen, ook voor schuldeisers, kenbaar wat uw keuze is.

Wat kost het om een erfenis te verwerpen?

Aan het verwerpen van een erfenis zijn griffierechten verbonden. Dit zijn de kosten die de rechtbank in rekening brengt voor het inschrijven van uw verklaring. Het griffierecht bedraagt momenteel 165 euro per verklaring (tarief 2026). Dit bedrag moet u binnen vier weken na het afleggen van de verklaring betalen.

Als u de erfenis verwerpt via een notaris, betaalt u daarnaast ook de kosten van de notaris. Die kosten verschillen per kantoor. Let op: heeft u een laag inkomen en weinig spaargeld, dan kunt u mogelijk in aanmerking komen voor een vrijstelling van de griffierechten. Informeer hiernaar bij de griffie van de rechtbank.

Wanneer u al bezig bent met het regelen van de nalatenschap en een verklaring van erfrecht nodig heeft, kunnen de griffierechten voor een verwerping ook via de notaris worden afgehandeld. Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte worden de griffierechten direct meegenomen, zonder dat u zelf naar de rechtbank hoeft.

Is er een termijn voor het verwerpen?

De wet stelt geen harde deadline voor het maken van uw keuze. U kunt in principe zo lang wachten als u wilt. Wel kunnen schuldeisers van de overledene of andere belanghebbenden de kantonrechter vragen om u een termijn te stellen. Als u binnen die termijn geen keuze maakt, wordt u geacht de erfenis zuiver te hebben aanvaard.

Daarnaast geldt dat schuldeisers de eerste drie maanden na het overlijden geen betaling kunnen eisen van de erfgenamen. Die periode is bedoeld om u de tijd te geven om de nalatenschap te onderzoeken en een weloverwogen keuze te maken.

Het is verstandig om uw keuze niet onnodig lang uit te stellen. Hoe langer u wacht, hoe groter het risico dat u per ongeluk handelingen verricht die als zuivere aanvaarding worden beschouwd.

Wat zijn de gevolgen van verwerpen?

De gevolgen van het verwerpen van een erfenis zijn ingrijpend en definitief. Na het afleggen van de verklaring bij de griffie kunt u in beginsel niet meer terugkomen op uw beslissing. Alleen in zeer uitzonderlijke gevallen, bijvoorbeeld als u kunt aantonen dat de verwerping onder dwang of door bedrog tot stand is gekomen, kan een rechter de verwerping ongedaan maken.

Concreet betekent verwerpen het volgende:

• U ontvangt niets uit de nalatenschap. Ook als later blijkt dat er toch meer bezittingen dan schulden waren, kunt u daar geen aanspraak meer op maken.
• U bent niet aansprakelijk voor de schulden van de overledene. Schuldeisers kunnen niet bij u aankloppen.
• U bent niet betrokken bij de afwikkeling van de nalatenschap.

Wat gebeurt er met uw erfdeel na verwerping?

Uw erfdeel verdwijnt niet als u de erfenis verwerpt. Het wordt herverdeeld volgens de wettelijke regels. Hoe dat precies gaat, hangt af van uw situatie.

Als u kinderen heeft, treden zij door plaatsvervulling in uw plaats. Uw kinderen worden dan erfgenaam en moeten op hun beurt dezelfde keuze maken: zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Het is belangrijk om dit vooraf met uw kinderen te bespreken, zodat zij niet onverwacht voor deze keuze komen te staan.

Als u geen kinderen heeft, of als ook uw kinderen de erfenis verwerpen, groeit uw erfdeel aan bij de overige erfgenamen. Zijn er helemaal geen erfgenamen meer die de erfenis accepteren, dan vervalt de nalatenschap uiteindelijk aan de Staat.

Verwerpen namens een minderjarig kind

Minderjarige kinderen kunnen niet zelf beslissen over het aanvaarden of verwerpen van een erfenis. Als wettelijk vertegenwoordiger (ouder of voogd) doet u dit namens het kind. Voor het verwerpen van een erfenis namens een minderjarige heeft u toestemming nodig van de kantonrechter. De rechter beoordeelt of verwerping in het belang van het kind is.

De kantonrechter geeft deze toestemming alleen als duidelijk is dat de nalatenschap negatief is. Is dat niet zeker, dan schrijft de rechter meestal voor dat het kind de erfenis beneficiair aanvaardt. Zo wordt het kind beschermd tegen schulden zonder dat het mogelijke bezittingen misloopt.

Maakt u binnen drie maanden na het overlijden geen keuze namens een minderjarig kind? Dan aanvaardt het kind de erfenis automatisch beneficiair. Dat is een wettelijke beschermingsregel die voorkomt dat minderjarigen onbedoeld met schulden worden opgezadeld.

Waar moet u op letten voordat u verwerpt?

Het is begrijpelijk dat u in een periode van verlies niet meteen aan alle praktische zaken denkt. Toch is het belangrijk om een aantal dingen goed uit te zoeken voordat u de erfenis verwerpt:

• Breng de bezittingen en schulden van de overledene zo goed mogelijk in kaart. Vraag bij de bank na welke rekeningen er zijn en controleer of er openstaande leningen, hypotheken of belastingschulden zijn.
• Controleer of er een testament is via het Centraal Testamentenregister. Een testament kan bepalingen bevatten die van invloed zijn op uw keuze, zoals een legaat of een last.
• Bedenk of u kinderen heeft die door plaatsvervulling erfgenaam worden als u verwerpt, en bespreek dit met hen.
• Overweeg of beneficiaire aanvaarding niet een beter alternatief is. U bent dan ook beschermd tegen schulden, maar u behoudt het recht op een eventueel positief saldo.

Pas op: bepaalde handelingen gelden als zuivere aanvaarding

Als u na het overlijden bepaalde handelingen verricht, kan dat juridisch worden gezien als zuivere aanvaarding. Denk aan het meenemen van spullen uit de woning van de overledene, het betalen van persoonlijke schulden met geld uit de nalatenschap of het verkopen van bezittingen. In dat geval is verwerpen niet meer mogelijk.

Wees daarom terughoudend met het aanraken van de nalatenschap zolang u uw keuze nog niet heeft gemaakt. Overigens mag u wel de uitvaart regelen en de noodzakelijke kosten voor het behoud van de nalatenschap betalen (zoals doorlopende verzekeringen) zonder dat dit als zuivere aanvaarding geldt.

Heeft u vragen over uw specifieke situatie? Raadpleeg dan een notaris of neem contact op met het Juridisch Loket voor gratis juridisch advies. De informatie in dit artikel is algemeen van aard en vervangt geen professioneel juridisch advies dat is toegespitst op uw persoonlijke omstandigheden.