Wat gebeurt er als de overledene schulden had?

Schulden verdwijnen niet bij een overlijden. Ze worden onderdeel van de nalatenschap en moeten daaruit worden betaald. Als erfgenaam kunt u dus te maken krijgen met schulden van de overledene, soms zonder dat u dat van tevoren wist. Het is begrijpelijk dat dit onrust geeft, zeker in een periode waarin u al veel te verwerken heeft. In dit artikel leest u wat er met schulden gebeurt, hoe u zich kunt beschermen en welke keuzes u heeft.

Welke schulden kunnen in een nalatenschap zitten?

De schulden in een nalatenschap zijn zeer uiteenlopend. Het kan gaan om een hypotheekschuld op de woning, een persoonlijke lening bij de bank, een doorlopend krediet of roodstand op de betaalrekening. Maar denk ook aan openstaande belastingschulden, onbetaalde facturen voor zorg, energie of verzekeringen, schulden uit een eigen onderneming, of de kosten van de uitvaart.

De uitvaartkosten nemen een bijzondere positie in. Ze hebben wettelijk voorrang boven andere schulden en worden als eerste uit de nalatenschap betaald, nog voordat andere schuldeisers aan bod komen.

Hoe komt u erachter of er schulden zijn?

Het is niet altijd eenvoudig om een volledig beeld te krijgen van de financiële situatie van de overledene. Toch is het belangrijk om hier zo snel mogelijk mee te beginnen. Ga de post en e-mail van de overledene na op brieven van banken, deurwaarders, de Belastingdienst of incassobureaus. Vraag bij de bank na welke rekeningen, leningen en kredieten er op naam van de overledene stonden. Controleer via het Kadaster of er een hypotheek op de woning rust. En vraag bij het Bureau Krediet Registratie (BKR) een overzicht op van geregistreerde kredieten.

Ondanks deze stappen kan het voorkomen dat niet alle schulden direct zichtbaar zijn. Sommige schulden komen pas later aan het licht, bijvoorbeeld als een schuldeiser zich meldt. Dat maakt het extra belangrijk om goed na te denken over de manier waarop u de erfenis aanvaardt.

Uw drie keuzes als erfgenaam

Als erfgenaam heeft u drie mogelijkheden. U kunt de erfenis zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen. Elke keuze heeft andere gevolgen voor uw aansprakelijkheid bij schulden. Neem hier de tijd voor, want deze beslissing kan grote financiële consequenties hebben.

Zuiver aanvaarden

Bij zuivere aanvaarding neemt u de erfenis volledig over, inclusief alle schulden. Als de schulden hoger zijn dan de bezittingen, bent u persoonlijk aansprakelijk voor het tekort. Dat betekent dat schuldeisers bij u mogen aankloppen voor betaling, ook als dat uw eigen spaargeld of inkomen raakt. Samen met de andere erfgenamen die zuiver hebben aanvaard, draagt u de gezamenlijke verantwoordelijkheid voor de schulden.

Het is goed om te weten dat u ook onbedoeld zuiver kunt aanvaarden. Als u spullen uit de woning van de overledene meeneemt of geld van de rekening opneemt, kan dit worden gezien als zuivere aanvaarding. Het regelen van de uitvaart geldt overigens niet als zuivere aanvaarding.

Beneficiair aanvaarden

Bij beneficiaire aanvaarding (aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving) accepteert u de erfenis, maar bent u niet aansprakelijk voor schulden die de waarde van de nalatenschap overstijgen. Zijn de schulden hoger dan de bezittingen? Dan gaan alle bezittingen naar de schuldeisers, maar u hoeft niets uit eigen zak bij te betalen. Dit maakt beneficiaire aanvaarding de veiligste keuze als u niet zeker weet of de nalatenschap positief is.

Beneficiair aanvaarden doet u via een verklaring bij de griffie van de rechtbank. Hier zijn griffierechten aan verbonden.

Verwerpen

Bij verwerping doet u volledig afstand van de erfenis. U ontvangt niets, maar bent ook op geen enkele manier aansprakelijk voor schulden. Verwerping kan verstandig zijn als u zeker weet dat de schulden de bezittingen ver overtreffen. Houd er rekening mee dat na uw verwerping de volgende in de lijn van erfopvolging aan de beurt komt. Dat kunnen bijvoorbeeld uw eigen kinderen zijn.

Hoe worden schulden uit de nalatenschap betaald?

De schulden van de overledene worden betaald uit de bezittingen in de nalatenschap. De volgorde van betaling is wettelijk geregeld. Eerst worden de uitvaartkosten en de kosten van de afwikkeling betaald. Daarna komen de overige schuldeisers aan bod.

Bij beneficiaire aanvaarding geldt een formele vereffeningsprocedure. De erfgenamen (of een door de rechter aangestelde vereffenaar) stellen een boedelbeschrijving op, roepen de schuldeisers op en betalen de schulden uit de nalatenschap. Pas als alle bekende schulden zijn voldaan, mag een eventueel restant worden verdeeld onder de erfgenamen. Als er meer schuldeisers zijn dan er geld is, worden de schulden naar evenredigheid betaald, tenzij een schuldeiser een voorrangsrecht heeft, zoals een hypotheekhouder.

Om de schulden en bezittingen goed in kaart te brengen is een boedelbeschrijving nodig. Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte vult u alle bezittingen en schulden online in. Het netto saldo wordt automatisch berekend en bevroren, zodat alle erfgenamen op basis van dezelfde, actuele informatie hun aanvaardingskeuze kunnen maken.

Wat als er na zuivere aanvaarding onverwachte schulden opduiken?

Het kan gebeuren dat u de erfenis zuiver heeft aanvaard en vervolgens wordt geconfronteerd met een schuld waarvan u het bestaan niet kende. Sinds 2016 biedt de wet hiervoor een vangnet. Op grond van artikel 4:194a van het Burgerlijk Wetboek kunt u de kantonrechter vragen om u te ontheffen van de verplichting die schuld uit uw eigen vermogen te betalen.

Dit kan alleen als u de schuld niet kende en ook redelijkerwijs niet had kunnen kennen. Het gaat om schulden die werkelijk verborgen waren, niet om schulden die u met enig onderzoek had kunnen ontdekken. U heeft hiervoor drie maanden de tijd na het moment dat u de schuld ontdekt. De rechter beoordeelt per geval of aan deze voorwaarden is voldaan. Het is geen garantie, maar wel een belangrijke bescherming.

Wat als de overledene getrouwd was?

Als de overledene getrouwd was in gemeenschap van goederen, zijn de schulden van de overledene in beginsel ook schulden van de gemeenschap. De langstlevende partner is dan mede aansprakelijk. Bij huwelijkse voorwaarden kan de situatie anders liggen, afhankelijk van wat daarin is afgesproken.

Bij de wettelijke verdeling, die geldt als er een partner en kinderen zijn, krijgt de langstlevende partner alle bezittingen en schulden toebedeeld. De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende die pas opeisbaar is bij diens overlijden. In de praktijk betekent dit dat de langstlevende partner alle schulden moet voldoen.

Hoe kunt u uzelf het beste beschermen?

De beste bescherming is om de erfenis beneficiair te aanvaarden als u niet volledig zeker weet dat de nalatenschap positief is. Neem geen spullen mee uit de woning van de overledene en verricht geen handelingen die als zuivere aanvaarding kunnen worden gezien, totdat u uw keuze heeft gemaakt en vastgelegd.

Wanneer u de erfenis aanvaardt, heeft u vrijwel altijd een verklaring van erfrecht nodig om bankrekeningen te kunnen deblokkeren en de nalatenschap af te wikkelen. Via ErfrechtAkte kunt u deze eenvoudig en tegen een vast tarief online aanvragen. Elke erfgenaam wordt per e-mail uitgenodigd om zelfstandig de eigen gegevens in te vullen en de aanvaardingskeuze digitaal vast te leggen.

Dit artikel biedt algemene informatie over schulden in een nalatenschap. Iedere situatie is anders. Heeft u te maken met een nalatenschap met schulden en twijfelt u over de beste aanpak? Raadpleeg dan een notaris of neem contact op met het Juridisch Loket voor persoonlijk advies.