Wat is een nalatenschap en wat valt er allemaal onder?

Wat wordt bedoeld met een nalatenschap?

Een nalatenschap is het geheel van bezittingen en schulden dat iemand achterlaat na overlijden. Het omvat alles wat de overledene bezat en alles wat de overledene verschuldigd was. De nalatenschap vormt de basis voor de verdeling onder de erfgenamen en voor de berekening van de erfbelasting.

In het dagelijks taalgebruik worden de woorden nalatenschap en erfenis vaak door elkaar gebruikt. Juridisch gezien is er een subtiel verschil: de nalatenschap is het totale vermogen van de overledene, terwijl de erfenis het deel is dat een individuele erfgenaam ontvangt. In de praktijk maakt dit verschil weinig uit, maar het is goed om te weten.

Welke bezittingen vallen in de nalatenschap?

Alle bezittingen die op naam van de overledene stonden, vallen in de nalatenschap. Denk aan:

• Bankrekeningen, spaarrekeningen en deposito's.
• Een eigen woning of ander onroerend goed.
• Beleggingen zoals aandelen, obligaties en fondsen.
• Voertuigen, sieraden, kunst en andere waardevolle bezittingen.
• De inboedel van de woning.
• Uitkeringen uit levensverzekeringen, tenzij er een specifieke begunstigde is aangewezen.
• Vorderingen op derden, zoals een uitgeleend geldbedrag.
• Een eigen onderneming of aandelen in een vennootschap.

Bij gehuwde overledenen speelt ook het huwelijksgoederenregime een rol. Was er sprake van een gemeenschap van goederen, dan moet eerst worden vastgesteld welk deel van het gezamenlijke vermogen tot de nalatenschap behoort. Meestal is dat de helft van de gemeenschap.

Welke schulden vallen in de nalatenschap?

Naast bezittingen omvat de nalatenschap ook alle schulden van de overledene. Dit is een belangrijk punt, want schulden gaan niet automatisch verloren bij overlijden. Ze worden onderdeel van de nalatenschap en moeten daaruit worden betaald. Voorbeelden van schulden zijn:

• Een hypotheek op de eigen woning.
• Persoonlijke leningen en doorlopende kredieten.
• Openstaande rekeningen en facturen.
• Belastingschulden, waaronder nog niet betaalde inkomstenbelasting.
• Zorgkosten en premies voor de zorgverzekering.
• Kosten van de uitvaart.

De uitvaartkosten nemen een bijzondere positie in. Zij worden als eerste betaald uit de nalatenschap, nog voor andere schuldeisers aan bod komen. Dat is wettelijk zo geregeld in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.

Wat valt er niet in de nalatenschap?

Niet alles wat met de overledene te maken heeft, valt automatisch in de nalatenschap. Een aantal zaken valt erbuiten:

• Levensverzekeringen met een aangewezen begunstigde. Als de overledene een levensverzekering had met een specifiek benoemde begunstigde, gaat de uitkering rechtstreeks naar die persoon en niet via de nalatenschap.
• Pensioenrechten. Het nabestaandenpensioen gaat rechtstreeks naar de partner of kinderen en maakt geen deel uit van de nalatenschap.
• Goederen die aan de langstlevende partner toebehoren op grond van huwelijkse voorwaarden of een verrekenbeding.

Het is soms lastig om precies te bepalen wat wel en niet in de nalatenschap valt. Een notaris kan u helpen om dit helder in kaart te brengen.

Hoe wordt de omvang van de nalatenschap vastgesteld?

Om de nalatenschap te kunnen verdelen en de erfbelasting te berekenen, moet de omvang worden vastgesteld. Dit heet een boedelbeschrijving. In de boedelbeschrijving worden alle bezittingen en schulden opgenomen, met hun waarde op de datum van overlijden.

Voor de meeste bezittingen wordt de waarde in het economisch verkeer gehanteerd: het bedrag dat een onafhankelijke koper ervoor zou betalen. Voor onroerend goed wordt vaak de WOZ-waarde als uitgangspunt genomen. Voor beleggingen geldt de beurswaarde op de overlijdensdatum. Bijzondere bezittingen zoals kunst, antiek of een onderneming moeten soms door een taxateur worden gewaardeerd.

Bij een beneficiaire aanvaarding is het opstellen van een boedelbeschrijving wettelijk verplicht. Maar ook bij zuivere aanvaarding is het verstandig om een overzicht te maken, al was het maar voor de aangifte erfbelasting bij de Belastingdienst.

Wie beheert de nalatenschap?

Direct na het overlijden gaat de nalatenschap over op de erfgenamen. Dit heet saisine: de erfgenamen volgen de overledene van rechtswege op in het vermogen. In de praktijk betekent dit dat de erfgenamen gezamenlijk verantwoordelijk zijn voor het beheer van de nalatenschap, totdat deze is verdeeld.

Als er in het testament een executeur is benoemd, neemt deze het beheer op zich. De executeur zorgt ervoor dat de schulden worden betaald en dat de nalatenschap uiteindelijk kan worden verdeeld. Bij een beneficiaire aanvaarding kan er ook een vereffenaar worden aangesteld die de nalatenschap afwikkelt.

In veel gevallen is het nodig om een verklaring van erfrecht te laten opstellen door een notaris. Dit document bewijst wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te handelen. Banken en andere instanties vragen hier vrijwel altijd om. Via ErfrechtAkte kunt u een verklaring van erfrecht snel en voordelig online aanvragen.

Wat als de nalatenschap negatief is?

Een nalatenschap is negatief als de schulden hoger zijn dan de bezittingen. In dat geval ontvangen de erfgenamen niets. Als u de erfenis zuiver heeft aanvaard, bent u zelfs persoonlijk aansprakelijk voor het tekort. Heeft u beneficiair aanvaard, dan is uw aansprakelijkheid beperkt tot de waarde van de nalatenschap en hoeft u niets uit eigen vermogen bij te betalen.

Dit artikel biedt algemene informatie over de nalatenschap. Voor advies dat is toegespitst op uw persoonlijke situatie kunt u terecht bij een notaris of het Juridisch Loket.