Gemeenschap van goederen vs. huwelijkse voorwaarden bij een erfenis

Het huwelijksregime bepaalt de omvang van de erfenis

Wanneer uw partner overlijdt, is een van de eerste vragen die beantwoord moet worden: wat valt er precies in de nalatenschap? Het antwoord hangt af van het huwelijksregime dat gold tijdens het huwelijk. Was er sprake van een gemeenschap van goederen, of waren er huwelijkse voorwaarden opgesteld bij de notaris? Dat maakt een groot verschil voor wat de erfgenamen uiteindelijk ontvangen.

In dit artikel leest u hoe beide regelingen werken, welke variant voor u geldt en wat de gevolgen zijn voor de erfenis en de erfbelasting.

Wat is een gemeenschap van goederen?

Bij een gemeenschap van goederen zijn de bezittingen en schulden van beide partners gezamenlijk. Er is geen "mijn" en "dijn": alles behoort toe aan u beiden samen. Wanneer een van de partners overlijdt, wordt de gemeenschap eerst in tweeën gesplitst. De ene helft is van de langstlevende partner. De andere helft vormt de nalatenschap van de overledene en wordt verdeeld onder de erfgenamen.

Een voorbeeld: stel dat het gezamenlijke vermogen 400.000 euro bedraagt. De langstlevende partner behoudt 200.000 euro als eigen aandeel. De andere 200.000 euro is de nalatenschap die verdeeld wordt, bijvoorbeeld via de wettelijke verdeling.

Welke vorm van gemeenschap geldt voor u?

Het maakt verschil wanneer u bent getrouwd. Op 1 januari 2018 is de wet gewijzigd, en sindsdien gelden andere regels.

Als u voor 1 januari 2018 bent getrouwd, gold in de meeste gevallen automatisch een algehele gemeenschap van goederen. Dat betekent dat vrijwel alles gezamenlijk was: ook bezittingen die u al had voor het huwelijk, en zelfs erfenissen en schenkingen die u tijdens het huwelijk ontving. Al het vermogen viel in de gemeenschap, tenzij in een testament of schenkingsakte een zogenoemde uitsluitingsclausule was opgenomen.

Bent u op of na 1 januari 2018 getrouwd, dan geldt automatisch de beperkte gemeenschap van goederen. Bij deze regeling vallen bezittingen en schulden die u al had voor het huwelijk buiten de gemeenschap. Hetzelfde geldt voor erfenissen en schenkingen die u tijdens het huwelijk ontvangt: die blijven uw persoonlijke vermogen. Alleen wat u tijdens het huwelijk samen opbouwt, valt in de gemeenschap.

Dit onderscheid heeft direct gevolgen voor de nalatenschap. Bij een algehele gemeenschap is de nalatenschap doorgaans de helft van het totale gezamenlijke vermogen. Bij een beperkte gemeenschap kan het anders uitpakken, omdat sommige bezittingen privevermogen zijn gebleven. Het is wel belangrijk dat u kunt aantonen welke bezittingen van voor het huwelijk stammen, bijvoorbeeld met aankoopbonnen of bankafschriften.

Wat zijn huwelijkse voorwaarden?

Bij huwelijkse voorwaarden hebben u en uw partner bij de notaris vastgelegd hoe de vermogens verdeeld zijn. De inhoud kan sterk verschillen, afhankelijk van wat u heeft afgesproken. Er zijn grofweg drie veelvoorkomende varianten.

De eerste is koude uitsluiting. De vermogens blijven volledig gescheiden. Iedere partner behoudt zijn of haar eigen bezittingen en schulden. Er is geen gemeenschappelijk vermogen. Bij overlijden vormt alleen het vermogen dat op naam van de overledene stond de nalatenschap.

De tweede variant is een periodiek verrekenbeding. De vermogens zijn gescheiden, maar u spreekt af dat u jaarlijks het gespaarde inkomen verrekent. In de praktijk wordt deze verrekening vaak niet uitgevoerd. Als dat bij overlijden nog niet is gebeurd, moet er alsnog worden afgerekend. De hoofdregel is dan dat het gehele tijdens het huwelijk opgebouwde vermogen verrekend moet worden, ongeacht op wiens naam het staat. Dat kan flinke financiele gevolgen hebben.

De derde variant is een finaal verrekenbeding. Bij het einde van het huwelijk, door overlijden of scheiding, wordt afgerekend alsof er een gemeenschap van goederen was. Het effect op de nalatenschap is dan vergelijkbaar met een gemeenschap van goederen.

Hoe beinvloedt het huwelijksregime de erfbelasting?

Het huwelijksregime bepaalt niet alleen wie wat erft, maar ook hoeveel erfbelasting er verschuldigd is. Bij een gemeenschap van goederen is de nalatenschap de helft van het gezamenlijke vermogen. Over dat bedrag wordt erfbelasting berekend. De langstlevende partner heeft een ruime vrijstelling (in 2026 ruim 800.000 euro), waardoor er in veel gevallen weinig of geen erfbelasting verschuldigd is.

Bij huwelijkse voorwaarden kan de nalatenschap groter of juist kleiner uitvallen. Stond het meeste vermogen op naam van de overledene, dan is de nalatenschap groter dan bij een gemeenschap van goederen. Dat kan leiden tot een hogere erfbelasting, vooral voor de kinderen. Een finaal verrekenbeding kan dit effect verzachten, omdat dan bij overlijden wordt afgerekend alsof er een gemeenschap was.

Wat als er een wettelijke verdeling geldt?

Wanneer de overledene een partner en kinderen achterlaat, geldt in de meeste gevallen de wettelijke verdeling. De langstlevende partner krijgt dan alle bezittingen en schulden uit de nalatenschap. De kinderen krijgen een vordering in geld op de langstlevende, die pas opeisbaar is bij diens overlijden.

De wettelijke verdeling staat los van het huwelijksregime, maar het huwelijksregime bepaalt wel hoeveel er via die verdeling te verdelen valt. Bij een gemeenschap van goederen wordt eerst de gemeenschap gehalveerd. De helft van de overledene gaat via de wettelijke verdeling naar de langstlevende. Bij huwelijkse voorwaarden wordt alleen het eigen vermogen van de overledene verdeeld.

Hoe wordt vastgesteld welk vermogen bij wie hoort?

Bij huwelijkse voorwaarden moet de notaris uitzoeken welke bezittingen en schulden tot het vermogen van de overledene behoorden. Dat is niet altijd eenvoudig, zeker als de vermogens door de jaren heen vermengd zijn geraakt. De notaris kijkt daarbij naar de tekst van de huwelijkse voorwaarden, de administratie, tenaamstelling van bankrekeningen en vastgoed, en eventuele verrekenbedingen die nog niet zijn uitgevoerd.

Bij een niet-uitgevoerd periodiek verrekenbeding kan de situatie complex worden. In dat geval moet in beginsel het gehele tijdens het huwelijk opgebouwde vermogen alsnog worden verrekend. Dit kan ertoe leiden dat de nalatenschap er heel anders uitziet dan u op het eerste gezicht zou verwachten.

Hoe kunt u achterhalen welk huwelijksregime gold?

Als u erfgenaam bent en de overledene was getrouwd, is het belangrijk om te weten welk huwelijksregime gold. Huwelijkse voorwaarden worden geregistreerd in het huwelijksgoederenregister bij de rechtbank. U kunt daar navraag doen. Ook de notaris die het huwelijk heeft begeleid, kan uitsluitsel geven. Zijn er geen huwelijkse voorwaarden geregistreerd, dan gold een gemeenschap van goederen.

De notaris die de verklaring van erfrecht opstelt, onderzoekt het huwelijksregime als vast onderdeel van de afwikkeling. Dit is noodzakelijk om de nalatenschap correct vast te stellen. Wanneer u een verklaring van erfrecht nodig heeft, kunt u deze via ErfrechtAkte eenvoudig online aanvragen. De notaris neemt het uitzoeken van het huwelijksregime daarbij voor zijn rekening.

De informatie in dit artikel is algemeen van aard en kan uw persoonlijke situatie niet volledig dekken. Het huwelijksvermogensrecht is complex. Raadpleeg altijd een notaris voor advies dat is toegespitst op uw situatie.