Wat staat er precies in een verklaring van erfrecht?

Een verklaring van erfrecht is een notariële akte die antwoord geeft op drie kernvragen: wie is er overleden, wie zijn de erfgenamen en wie mag namens hen handelen? Banken, verzekeraars en overheidsinstanties vragen om dit document voordat zij rekeningen vrijgeven of bezittingen overdragen. Als u weet wat er precies in staat, begrijpt u beter welke gegevens de notaris nodig heeft en waarom bepaalde stappen in het proces noodzakelijk zijn.

Gegevens van de overledene

Het eerste deel van de verklaring bevat de persoonlijke gegevens van de overledene (in juridische termen: de erflater). De notaris vermeldt de volledige naam, geboortedatum en geboorteplaats, de datum en plaats van overlijden en het laatst bekende woonadres. Deze gegevens worden geverifieerd aan de hand van de Basisregistratie Personen (BRP) en de akte van overlijden. Zelfs een kleine afwijking in een voornaam kan later problemen opleveren bij banken of het Kadaster, dus nauwkeurigheid is hier essentieel.

Burgerlijke staat en huwelijksregime

Vervolgens staat in de verklaring of de overledene gehuwd was, een geregistreerd partnerschap had, gescheiden was of ongehuwd. Bij een huwelijk of partnerschap worden ook de naam van de partner en het huwelijksregime vermeld. Was er sprake van een gemeenschap van goederen, of golden er huwelijkse voorwaarden? Dit onderscheid is belangrijk omdat het bepaalt welk deel van het gezamenlijke vermogen tot de nalatenschap behoort. Het jaar van het huwelijk speelt hierbij een rol: het huwelijksgoederenrecht is in 2018 ingrijpend gewijzigd, waardoor het regime dat gold op het moment van trouwen bepalend is.

Het testament of het wettelijk erfrecht

De notaris raadpleegt altijd het Centraal Testamentenregister om te controleren of de overledene een testament heeft nagelaten. Het resultaat van die controle wordt in de verklaring opgenomen. Is er een testament, dan vermeldt de notaris wanneer en bij welke notaris het is opgemaakt en welke bepalingen van invloed zijn op de erfopvolging. Denk aan de benoeming van erfgenamen, een eventuele executeur, legaten (specifieke bezittingen of bedragen die aan bepaalde personen zijn nagelaten) of bijzondere voorwaarden.

Is er geen testament, dan geldt het wettelijk erfrecht op grond van Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek. De verklaring beschrijft in dat geval dat de erfopvolging volgens de wettelijke regels plaatsvindt. Dit onderscheid is een kernonderdeel van het document, omdat het rechtstreeks bepaalt wie de erfgenamen zijn.

Wie zijn de erfgenamen?

Het hart van de verklaring is de opsomming van alle erfgenamen. Per erfgenaam worden de naam, geboortedatum, geboorteplaats en het woonadres vermeld. Daarnaast staat bij iedere erfgenaam het erfdeel, uitgedrukt als een breukdeel van de nalatenschap. De notaris stelt de kring van erfgenamen vast via een erfgenamenonderzoek in de gemeentelijke basisadministratie. Als er een testament is, kunnen ook personen buiten de familie als erfgenaam zijn benoemd.

Soms kost dit onderzoek extra tijd, bijvoorbeeld wanneer de overledene oorspronkelijk uit het buitenland kwam of wanneer familieverhoudingen niet direct duidelijk zijn.

De wijze van aanvaarding

Bij elke erfgenaam vermeldt de verklaring hoe deze de erfenis heeft aanvaard. Er zijn drie mogelijkheden: zuivere aanvaarding (de erfgenaam aanvaardt alles, inclusief eventuele schulden), beneficiaire aanvaarding (de erfgenaam aanvaardt onder het voorrecht van boedelbeschrijving, waardoor het eigen vermogen beschermd blijft als de schulden hoger zijn dan de bezittingen) en verwerping (de erfgenaam ziet volledig af van de erfenis).

De keuze voor beneficiaire aanvaarding of verwerping moet worden ingeschreven bij de griffie van de rechtbank. Dit is een formele stap die niet mag worden overgeslagen. Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte worden de griffierechten van 215 euro direct via het platform afgehandeld, zodat u niet zelf naar de rechtbank hoeft.

Wie is bevoegd om de nalatenschap af te wikkelen?

Een van de meest praktische onderdelen van de verklaring is de vermelding wie bevoegd is om namens de erfgenamen te handelen. Banken en verzekeraars kijken hier als eerste naar. Er zijn verschillende mogelijkheden. Als de overledene in het testament een executeur heeft benoemd, staat in de verklaring wie dat is en welke bevoegdheden deze persoon heeft. De executeur is belast met het beheer van de nalatenschap en het betalen van schulden.

Is er geen executeur, dan zijn de erfgenamen gezamenlijk bevoegd. Het komt ook voor dat de erfgenamen een van hen een volmacht geven om namens iedereen op te treden. Die volmacht wordt dan in de verklaring opgenomen of als bijlage toegevoegd.

De wettelijke verdeling

Was de overledene getrouwd of had hij of zij een geregistreerd partnerschap, en zijn er kinderen? Dan geldt in de meeste gevallen de wettelijke verdeling. Dit houdt in dat de langstlevende partner alle bezittingen en schulden krijgt. De kinderen ontvangen een vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel, die pas opeisbaar is bij het overlijden van de langstlevende of in bijzondere situaties zoals faillissement.

De verklaring vermeldt uitdrukkelijk of de wettelijke verdeling van toepassing is. Dat is belangrijk, want het betekent dat de langstlevende partner als enige bevoegd is om over de bezittingen te beschikken. Banken weten dan dat de kinderen niet hoeven mee te tekenen bij het deblokkeren van rekeningen.

Bijzondere situaties

Naast de standaardonderdelen kan de verklaring aanvullende informatie bevatten. Als een erfgenaam minderjarig is, wordt dit vermeld. Een minderjarige kan niet zelf over de erfenis beschikken, dus treedt de wettelijk vertegenwoordiger (meestal een ouder of voogd) namens het kind op. Ook plaatsvervulling kan aan de orde komen: als een erfgenaam voor de overledene is overleden, treden de kinderen van die erfgenaam in zijn of haar plaats.

Verder kunnen er bijzondere testamentaire bepalingen in staan, zoals een uitsluitingsclausule (de erfenis mag niet in een gemeenschap van goederen vallen) of een tweetrapsmaking. De notaris neemt deze op voor zover zij relevant zijn voor de bevoegdheid en de verdeling.

Gewaarmerkte afschriften

Het origineel van de verklaring van erfrecht, de zogenaamde minuut, blijft bij de notaris. U ontvangt als erfgenaam gewaarmerkte afschriften: officiële kopieën met een stempel en handtekening van de notaris. Deze afschriften hebben dezelfde bewijskracht als het origineel. U heeft ze nodig voor banken, verzekeraars en eventueel voor inschrijving bij het Kadaster als de overledene een woning bezat. Het is verstandig om meerdere afschriften aan te vragen, zodat u verschillende instanties tegelijkertijd kunt bedienen.

Hoe worden deze gegevens verzameld?

Om de verklaring van erfrecht op te stellen, heeft de notaris veel informatie nodig: gegevens van de overledene, de namen en adressen van alle erfgenamen, het testament (als dat er is) en de aanvaardingskeuze van elke erfgenaam. Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte worden al deze gegevens stap voor stap online verzameld. Elke erfgenaam wordt per e-mail uitgenodigd om de eigen gegevens in te vullen en de aanvaardingskeuze digitaal te ondertekenen via iDIN. De notaris stelt vervolgens op basis van het volledige dossier de verklaring op.

Heeft u een verklaring van erfrecht nodig? Via ErfrechtAkte kunt u deze eenvoudig en tegen een vast tarief online aanvragen.

De informatie in dit artikel is van algemene aard en kan uw persoonlijke situatie niet volledig dekken. Voor advies dat is toegesneden op uw specifieke omstandigheden is het verstandig om een notaris te raadplegen.