Wat is het verschil tussen een testament en een verklaring van erfrecht?

Een testament en een verklaring van erfrecht worden vaak in één adem genoemd, maar het zijn twee heel verschillende documenten. Het belangrijkste verschil: een testament maakt u tijdens uw leven, een verklaring van erfrecht wordt pas opgesteld nadat iemand is overleden. Ze hebben elk een eigen doel en een eigen moment in het erfrecht. In dit artikel leest u precies wat beide documenten zijn, wanneer u ze nodig heeft en hoe ze met elkaar samenhangen.

Wat is een testament?

Een testament is een document waarin u vastlegt wat er na uw overlijden met uw bezittingen moet gebeuren. U laat hierin opnemen wie uw erfgenamen zijn, wie wat ontvangt en wie de nalatenschap mag afhandelen. Een testament wordt altijd opgesteld bij een notaris en geregistreerd in het Centraal Testamentenregister.

Met een testament kunt u afwijken van de wettelijke regels over erfopvolging. Zonder testament bepaalt de wet automatisch wie uw erfgenamen zijn. Dat heet erfopvolging bij versterf. Met een testament kunt u bijvoorbeeld uw partner meer nalaten, een goed doel benoemen als erfgenaam, of een executeur aanwijzen die de nalatenschap afhandelt.

Een testament is dus een wilsbeschikking: het legt uw wensen vast voor na uw overlijden. Het is een document dat u zelf in gang zet, bij leven, en dat pas werking krijgt op het moment dat u overlijdt.

Wat is een verklaring van erfrecht?

Een verklaring van erfrecht is een officieel document dat de notaris opstelt nadat iemand is overleden. In deze notariële akte staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te wikkelen. Banken, verzekeraars en overheidsinstanties vragen vrijwel altijd om een verklaring van erfrecht voordat zij rekeningen vrijgeven of geld uitkeren.

Voordat de notaris de verklaring van erfrecht kan afgeven, doet hij of zij grondig onderzoek. De notaris controleert in het Centraal Testamentenregister of er een testament bestaat, raadpleegt de Basisregistratie Personen om alle erfgenamen te achterhalen en legt de aanvaardingskeuze van elke erfgenaam vast.

Een verklaring van erfrecht is dus geen document dat u vooraf opstelt. Het is een bewijsstuk dat achteraf wordt gemaakt om vast te leggen wie recht heeft op de erfenis en wie namens de erfgenamen mag handelen.

De belangrijkste verschillen op een rij

Hoewel beide documenten betrekking hebben op erfrecht, verschillen ze fundamenteel van elkaar.

Een testament stelt u op bij leven. U bepaalt zelf de inhoud en legt uw wensen vast over wie wat erft. Het is een persoonlijk document dat uw wil vastlegt. Een verklaring van erfrecht wordt juist opgesteld na een overlijden. De notaris stelt de inhoud vast op basis van onderzoek en de verklaring dient als officieel bewijs van wie de erfgenamen zijn.

Een ander belangrijk verschil is het doel. Een testament bepaalt hoe de erfenis wordt verdeeld. Een verklaring van erfrecht bewijst wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te handelen. Zonder verklaring van erfrecht kunt u in de praktijk weinig regelen, ook al staat u als erfgenaam in het testament.

Tot slot verschilt ook de wettelijke basis. Een testament valt onder het testamentair erfrecht: u wijkt bewust af van de standaardregels. Als er geen testament is, geldt het versterferfrecht en bepaalt de wet automatisch wie de erfgenamen zijn. In beide gevallen is een verklaring van erfrecht het document waarmee de erfgenamen hun positie kunnen aantonen.

Hoe hangen een testament en een verklaring van erfrecht samen?

Hoewel het twee verschillende documenten zijn, zijn een testament en een verklaring van erfrecht nauw met elkaar verbonden. Wanneer de notaris een verklaring van erfrecht opstelt, is de eerste stap altijd het controleren of de overledene een testament had. Als dat het geval is, vormt het testament de basis voor de verklaring. De erfgenamen en eventuele bijzondere bepalingen die in het testament staan, worden overgenomen in de verklaring van erfrecht.

Had de overledene geen testament? Dan gaat de notaris uit van de wettelijke regels. De verklaring van erfrecht vermeldt dan de wettelijke erfgenamen op basis van de familierelaties van de overledene. De volgorde is vastgelegd in de wet: eerst de partner en kinderen, dan de ouders en broers of zussen, en zo verder.

In beide gevallen vermeldt de verklaring van erfrecht ook wie bevoegd is om namens de erfgenamen te handelen. Als in het testament een executeur is benoemd, staat dat in de verklaring. Is er geen executeur, dan zijn de erfgenamen gezamenlijk bevoegd, of kan er een boedelvolmacht worden afgegeven.

Heeft u altijd beide documenten nodig?

Niet iedereen heeft een testament. Als u geen testament opstelt, bepaalt de wet wie uw erfgenamen zijn. Maar een verklaring van erfrecht is vrijwel altijd nodig wanneer iemand overlijdt, ongeacht of er een testament is. Zonder verklaring van erfrecht kunt u de bankrekeningen van de overledene niet deblokkeren en kunt u geen onroerend goed op uw naam laten zetten.

In sommige gevallen is een verklaring van erfrecht niet strikt noodzakelijk. Bij kleine bedragen op de bankrekening accepteren sommige banken ook een akte van overlijden in combinatie met een eigen verklaring. Maar voor de meeste situaties is de verklaring van erfrecht onmisbaar.

Wanneer u de erfenis aanvaardt en een verklaring van erfrecht nodig heeft, kunt u deze via ErfrechtAkte eenvoudig online aanvragen. Het hele traject verloopt digitaal: u vult de gegevens in, alle erfgenamen worden per e-mail uitgenodigd om hun gegevens aan te vullen en hun keuze te maken, en de notaris stelt de verklaring op.

Wat als er een testament is met bijzondere bepalingen?

Sommige testamenten bevatten bijzondere bepalingen die extra aandacht vragen bij het opstellen van de verklaring van erfrecht. Denk aan een tweetrapstestament, een legaat of een uitsluitingsclausule. De notaris beoordeelt deze bepalingen en verwerkt ze in de verklaring. Dat kan ertoe leiden dat de verklaring van erfrecht wat meer tijd kost, omdat de notaris precies moet vaststellen welke gevolgen het testament heeft voor de erfgenamen.

Bij een digitale aanvraag via ErfrechtAkte wordt u gewaarschuwd wanneer het testament complexe bepalingen bevat die extra beoordeling door de notaris vergen. Zo weet u van tevoren waar u aan toe bent.

Samengevat

Een testament is uw persoonlijke wilsbeschikking die u bij leven opstelt. Hierin legt u vast wie uw erfgenamen zijn en hoe uw bezittingen verdeeld moeten worden. Een verklaring van erfrecht is het officiële bewijs, opgesteld door de notaris na een overlijden, dat aantoont wie de erfgenamen zijn en wie de nalatenschap mag afhandelen. Het testament is de basis, de verklaring van erfrecht is het bewijs waarmee erfgenamen in de praktijk kunnen handelen.

De informatie in dit artikel is algemeen van aard en kan niet worden beschouwd als juridisch advies. Elke situatie is anders. Voor advies over uw persoonlijke situatie kunt u het beste contact opnemen met een notaris.