Soorten testamenten: langstlevende, vruchtgebruik en tweetrapsmaking

In een testament legt u vast wat er na uw overlijden met uw bezittingen moet gebeuren. Maar testament is niet hetzelfde als testament. Er bestaan verschillende vormen, elk met een eigen doel. De drie meest voorkomende zijn het langstlevendetestament, het vruchtgebruiktestament en de tweetrapsmaking. Welke vorm bij u past, hangt af van uw gezinssituatie, uw wensen en de mate waarin u uw partner of kinderen wilt beschermen.

Het langstlevendetestament: bescherming voor uw partner

Het langstlevendetestament is de meest gebruikte testamentvorm in Nederland. Het doel is eenvoudig: uw partner moet na uw overlijden gewoon verder kunnen leven, zonder direct financieel in de problemen te komen. In dit testament bepaalt u dat uw partner de volledige nalatenschap ontvangt. Dat betekent de woning, de bankrekeningen, de inboedel en alle andere bezittingen.

De kinderen erven in deze constructie ook, maar zij krijgen hun deel nog niet in handen. Zij ontvangen een vordering op de langstlevende partner. Dat is een soort schuld die uw partner aan de kinderen heeft, maar die pas opeisbaar wordt bij het overlijden van de langstlevende, bij diens faillissement of bij opname in een zorginstelling. Tot die tijd hoeft uw partner niets uit te keren.

Dit klinkt misschien ingewikkeld, maar het komt erop neer dat uw partner in de woning kan blijven wonen en gewoon toegang houdt tot het gezamenlijke vermogen. Pas wanneer ook uw partner overlijdt, ontvangen de kinderen hun deel.

Wat voegt het toe aan de wettelijke verdeling?

Sinds 2003 geldt voor gehuwde stellen en geregistreerd partners met kinderen automatisch de wettelijke verdeling. Die werkt vergelijkbaar met een langstlevendetestament: de partner krijgt alles, de kinderen krijgen een vordering. Toch kan een langstlevendetestament zinvol zijn. U kunt namelijk aanvullende bepalingen opnemen die de wet niet standaard biedt.

Zo kunt u een uitsluitingsclausule toevoegen. Die clausule voorkomt dat het erfdeel van uw kinderen bij een eventuele scheiding in de gemeenschappelijke boedel van uw kind en diens partner valt. Ook kunt u de voorwaarden waaronder kinderen hun vordering kunnen opeisen uitbreiden of juist beperken. Dat geeft u meer controle over hoe uw nalatenschap uiteindelijk wordt verdeeld.

Woont u samen zonder getrouwd te zijn of zonder geregistreerd partnerschap? Dan geldt de wettelijke verdeling niet automatisch. Uw partner erft in dat geval niets, tenzij u een testament laat opstellen. Een langstlevendetestament is dan niet alleen handig, maar noodzakelijk om uw partner te beschermen. Op Rijksoverheid.nl vindt u meer informatie over wat u in een testament kunt regelen.

Het vruchtgebruiktestament: gebruik zonder eigendom

Bij een vruchtgebruiktestament wordt het eigendom van uw bezittingen gescheiden van het gebruik ervan. Uw kinderen of andere erfgenamen worden eigenaar van het vermogen, maar uw partner krijgt het recht om de bezittingen te gebruiken en de opbrengsten ervan te ontvangen. Dit recht noemen we vruchtgebruik.

In de praktijk betekent dit dat uw partner in de woning mag blijven wonen, rente of rendement op het vermogen mag ontvangen en de inboedel mag gebruiken. Maar uw partner mag de woning niet verkopen zonder toestemming van de eigenaren, in dit geval de kinderen. Het vermogen blijft zo bewaard voor de volgende generatie.

Wanneer is een vruchtgebruiktestament zinvol?

Een vruchtgebruiktestament wordt vaak gekozen in samengestelde gezinnen. Stel, u heeft kinderen uit een eerder huwelijk en u woont nu samen met een nieuwe partner. U wilt dat uw partner na uw overlijden kan blijven wonen en financieel verzorgd is. Maar u wilt ook voorkomen dat uw vermogen uiteindelijk bij de familie van uw partner terechtkomt in plaats van bij uw eigen kinderen.

Met een vruchtgebruiktestament kunt u beide doelen bereiken. Uw partner heeft het gebruik van de bezittingen zolang hij of zij leeft. Wanneer het vruchtgebruik eindigt, bijvoorbeeld bij overlijden van uw partner, bij diens hertrouwen of bij opname in een zorginstelling, krijgen uw kinderen de volle beschikking over hun eigendom. U bepaalt zelf in het testament wanneer het vruchtgebruik precies eindigt.

Beperkt of uitgebreid vruchtgebruik

Er zijn twee varianten. Bij beperkt vruchtgebruik mag uw partner het vermogen uitsluitend gebruiken, maar er niet op interen. Het kapitaal moet intact blijven. Bij uitgebreid vruchtgebruik, ook wel vruchtgebruik met verteringsrecht genoemd, mag uw partner onder bepaalde voorwaarden wel het vermogen aanspreken, bijvoorbeeld als dat nodig is voor levensonderhoud of zorgkosten. Welke variant u kiest, hangt af van hoeveel financiele ruimte u uw partner wilt geven en hoeveel u wilt beschermen voor uw kinderen.

De tweetrapsmaking: erfenis in twee stappen

Een tweetrapsmaking, in juridische taal ook wel een fideicommis de residuo genoemd, is een testamentvorm waarbij uw vermogen in twee stappen wordt vererfd. In de eerste stap ontvangt uw partner of een andere door u aangewezen persoon het volledige vermogen als eigenaar. Bij het overlijden van deze eerste verkrijger gaat wat er dan nog over is automatisch naar de tweede groep erfgenamen, meestal uw kinderen.

Het belangrijkste verschil met het vruchtgebruiktestament is dat de eerste verkrijger bij een tweetrapsmaking daadwerkelijk eigenaar wordt van het vermogen. Uw partner mag het vermogen gebruiken, uitgeven en er in principe vrijelijk over beschikken. Alleen wat er bij het overlijden van uw partner nog resteert, gaat naar de erfgenamen in de tweede trap.

Voor wie is een tweetrapsmaking geschikt?

Net als het vruchtgebruiktestament wordt de tweetrapsmaking vaak ingezet in samengestelde gezinnen. Het biedt uw partner maximale vrijheid om over het vermogen te beschikken, terwijl het tegelijkertijd waarborgt dat wat er overblijft naar uw eigen kinderen gaat. De tweetrapsmaking is daarmee een tussenvorm: meer vrijheid voor de partner dan bij vruchtgebruik, maar meer bescherming voor de kinderen dan bij een gewoon testament.

Houd er rekening mee dat een tweetrapsmaking fiscale gevolgen kan hebben. Bij de overgang van de eerste naar de tweede trap kan opnieuw erfbelasting verschuldigd zijn. Er bestaan wel regelingen om dubbele heffing te voorkomen, maar het is verstandig om dit vooraf met een notaris te bespreken.

Andere bepalingen in een testament

Naast de drie hoofdvormen kunt u in een testament ook losse bepalingen opnemen die uw wensen verder vastleggen.

Met een legaat laat u een specifiek bezit na aan een bepaalde persoon, zonder die persoon tot erfgenaam te benoemen. Denk aan een sieraad, een geldbedrag of een kunstwerk dat u aan iemand wilt nalaten.

Een uitsluitingsclausule beschermt de erfenis van uw kinderen bij een eventuele scheiding. Het erfdeel valt dan niet in de gemeenschap van goederen van uw kind en diens partner.

Met een bewindregeling kunt u bepalen dat het erfdeel van een erfgenaam wordt beheerd door een bewindvoerder. Dat kan nuttig zijn als een erfgenaam minderjarig is of om andere redenen niet zelfstandig over het vermogen zou moeten beschikken.

Tot slot is er het codicil: een handgeschreven, gedateerd en ondertekend document waarmee u kleinere zaken regelt, zoals wie uw persoonlijke bezittingen krijgt of hoe uw uitvaart eruit moet zien. In een codicil kunt u geen erfgenamen benoemen of onterven.

Welk testament past bij uw situatie?

De keuze voor een bepaald type testament is persoonlijk en hangt af van uw gezinssituatie. Bent u getrouwd en heeft u samen kinderen? Dan kan een langstlevendetestament met een uitsluitingsclausule een goede basis zijn. Heeft u een samengesteld gezin met kinderen uit een eerdere relatie? Dan biedt een vruchtgebruiktestament of tweetrapsmaking meer bescherming voor uw eigen kinderen, terwijl uw partner verzorgd achterblijft.

Het is verstandig om uw testament te laten controleren bij elke verandering in uw persoonlijke situatie: een huwelijk, een scheiding, de geboorte van een kind of het overlijden van een naaste. Een notaris kan u adviseren welke vorm en welke aanvullende bepalingen het beste aansluiten bij uw wensen.

Moet u een nalatenschap afwikkelen waarin een testament met bijzondere bepalingen is opgenomen, zoals een vruchtgebruikregeling of een tweetrapsmaking? Dan is een verklaring van erfrecht extra belangrijk. In dat document legt de notaris vast wie de erfgenamen zijn en hoe het testament de verdeling beinvloedt. Via ErfrechtAkte kunt u een verklaring van erfrecht eenvoudig en tegen een transparant tarief online aanvragen, ook als er een testament aanwezig is.

Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen juridisch advies. Voor advies over uw persoonlijke situatie kunt u terecht bij een notaris.