Wat is de legitieme portie?

Wat houdt de legitieme portie in?

De legitieme portie is het wettelijke minimumdeel van een nalatenschap waar kinderen altijd recht op hebben, ook als zij in een testament zijn onterfd. Dit recht is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek en kan niet door een testament worden uitgesloten. De legitieme portie bedraagt de helft van wat een kind volgens het wettelijk erfrecht zou hebben gekregen.

Stel dat u twee kinderen en een partner heeft. Volgens het wettelijk erfrecht zou elk kind een derde van de nalatenschap ontvangen. De legitieme portie van elk kind is dan de helft daarvan, dus een zesde van de totale nalatenschap. Dit is een vordering in geld, geen recht op specifieke goederen of bezittingen uit de nalatenschap.

Wie heeft recht op de legitieme portie?

Alleen kinderen van de overledene kunnen aanspraak maken op de legitieme portie. Dat geldt voor biologische kinderen, geadopteerde kinderen en ook voor kinderen die zijn erkend. Stiefkinderen vallen hier niet onder, tenzij zij door de overledene zijn geadopteerd.

Kleinkinderen kunnen in sommige gevallen ook aanspraak maken op de legitieme portie, namelijk wanneer hun ouder (het kind van de overledene) al eerder is overleden. Dit heet plaatsvervulling. De kleinkinderen treden dan in de plaats van hun vooroverleden ouder en hebben recht op diens deel van de legitieme portie.

Partners hebben geen recht op een legitieme portie. Een partner die is onterfd, kan wel aanspraak maken op bepaalde andere rechten, zoals het recht om in de woning te blijven en het gebruik van de inboedel, maar niet op een geldbedrag zoals bij de legitieme portie.

Hoe wordt de legitieme portie berekend?

De berekening van de legitieme portie begint met het vaststellen van de totale waarde van de nalatenschap. Daarbij worden alle bezittingen opgeteld en de schulden afgetrokken. Vervolgens worden bepaalde giften die de overledene tijdens het leven heeft gedaan, bij de waarde opgeteld. Dit voorkomt dat de erflater de legitieme portie kan uithollen door tijdens het leven grote bedragen weg te schenken.

Op de berekende legitimaire massa wordt vervolgens het wettelijk erfdeel bepaald alsof er geen testament was. De legitieme portie is daarvan de helft. In een rekenvoorbeeld:

1. De nalatenschap heeft een waarde van 300.000 euro
2. De overledene heeft twee kinderen en een partner
3. Het wettelijk erfdeel per kind zou een derde zijn, dus 100.000 euro
4. De legitieme portie per kind is de helft daarvan: 50.000 euro

Giften die de overledene aan het betreffende kind heeft gedaan, worden in mindering gebracht op de legitieme portie. Als een kind bijvoorbeeld al 20.000 euro cadeau heeft gekregen, wordt de legitieme portie verminderd tot 30.000 euro.

Hoe maakt u aanspraak op de legitieme portie?

Het recht op de legitieme portie ontstaat niet automatisch. Een onterfd kind moet daar zelf actief aanspraak op maken. Dit heet het inroepen van de legitieme portie. Dat kan door een brief of e-mail te sturen naar de erfgenamen of de executeur van de nalatenschap, waarin u verklaart dat u aanspraak maakt op uw legitieme portie.

Het is belangrijk om dit tijdig te doen, want er geldt een vervaltermijn van vijf jaar na het overlijden. Als u binnen die vijf jaar geen aanspraak maakt op uw legitieme portie, vervalt het recht definitief. Het is verstandig om de aanspraak schriftelijk te doen en een bewijs van ontvangst te bewaren.

Wanneer is de legitieme portie opeisbaar?

De legitieme portie is een vordering in geld. In veel gevallen is deze niet direct opeisbaar. Wanneer de langstlevende partner op grond van de wettelijke verdeling alle bezittingen heeft gekregen, is de legitieme portie pas opeisbaar bij het overlijden van die partner, bij diens faillissement of wanneer de partner in de schuldsanering terechtkomt.

Deze uitgestelde opeisbaarheid beschermt de langstlevende partner. Het voorkomt dat de partner gedwongen wordt om de woning te verkopen of ander vermogen aan te spreken om de legitieme portie direct uit te betalen. Wel heeft het kind als legitimaris recht op informatie over de omvang van de nalatenschap, zodat de vordering kan worden vastgesteld.

Wat als u het niet eens bent over de hoogte?

Het komt voor dat erfgenamen en een legitimaris het niet eens zijn over de waarde van de nalatenschap en daarmee over de hoogte van de legitieme portie. In dat geval kan een legitimaris informatie opvragen bij de erfgenamen of de executeur. Zij zijn verplicht om inzicht te geven in de samenstelling en waarde van de nalatenschap.

Als er desondanks een geschil blijft bestaan, kunt u de zaak voorleggen aan de rechter. Het is raadzaam om eerst juridisch advies in te winnen, bijvoorbeeld bij het Juridisch Loket of een gespecialiseerd advocaat. Een procedure bij de rechter brengt kosten met zich mee en is niet altijd nodig als partijen bereid zijn om in overleg tot een oplossing te komen.

Kunt u afstand doen van de legitieme portie?

Een kind dat is onterfd, kan ervoor kiezen om geen aanspraak te maken op de legitieme portie. Dat heet berusten in de onterving. Als u berust, gaat uw deel niet naar uw eigen kinderen. Zij kunnen dan ook geen aanspraak meer maken op die legitieme portie. Het is belangrijk om u goed te laten informeren voordat u deze keuze maakt, want de gevolgen zijn definitief.

Het is niet mogelijk om bij leven afstand te doen van de legitieme portie. Een overeenkomst tussen ouder en kind waarin het kind verklaart geen aanspraak te zullen maken op de legitieme portie, is juridisch niet geldig. Het recht op de legitieme portie kan pas na het overlijden al dan niet worden ingeroepen.

Dit artikel is puur informatief en vormt geen juridisch advies. Voor advies over uw persoonlijke situatie kunt u terecht bij een notaris.