Als u ontdekt dat u bent onterfd in een testament, kan dat hard aankomen. Zeker als het gaat om een ouder of een andere dierbare. Toch betekent onterfd zijn niet dat u helemaal niets meer kunt doen. De Nederlandse wet biedt bescherming, vooral aan kinderen van de overledene. In dit artikel leest u welke rechten u heeft als u bent onterfd en wat u concreet kunt ondernemen.

Wat betekent het om onterfd te zijn?

Onterfd zijn houdt in dat u in het testament van de overledene bent uitgesloten als erfgenaam. De erflater heeft bewust bepaald dat u geen deel uitmaakt van de erfenis. U erft dan niet automatisch mee en u heeft in principe geen recht op bezittingen of geld uit de nalatenschap.

Toch is onterving in Nederland niet absoluut. De wet kent namelijk een belangrijke uitzondering voor kinderen: de legitieme portie. Dit is een wettelijk beschermd recht dat niet via een testament kan worden weggenomen.

Wat is de legitieme portie?

De legitieme portie is het deel van de erfenis waar u als kind altijd recht op houdt, ook als u bent onterfd. Het gaat om de helft van het bedrag dat u zou hebben gekregen als de erfenis volgens de wet zou zijn verdeeld, dus zonder testament. Dit recht is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.

Een belangrijk detail: de legitieme portie geeft u alleen recht op een geldbedrag. U kunt geen aanspraak maken op specifieke bezittingen zoals een woning, sieraden of meubels. De erfgenamen moeten u het bedrag uitkeren, maar zij bepalen zelf hoe zij dat doen.

Lees meer over de legitieme portie ›

Hoe berekent u de legitieme portie?

De berekening begint met het vaststellen van de totale waarde van de nalatenschap. Daarbij worden alle bezittingen opgeteld en de schulden afgetrokken. Ook bepaalde giften die de overledene tijdens leven heeft gedaan, kunnen meetellen bij de berekening.

Vervolgens bepaalt u wat uw wettelijke erfdeel zou zijn geweest zonder testament. Stel dat de overledene drie kinderen nalaat en geen partner had, dan zou elk kind een derde erven. Uw legitieme portie is dan de helft van dat derde deel, dus een zesde van de totale nalatenschap.

Een rekenvoorbeeld: de nalatenschap heeft een waarde van 180.000 euro. Er zijn drie kinderen. Zonder testament zou elk kind 60.000 euro erven. De legitieme portie bedraagt dan 30.000 euro per kind.

Hoe claimt u de legitieme portie?

De legitieme portie wordt niet automatisch uitgekeerd. U moet er zelf aanspraak op maken bij de erfgenamen of bij de executeur van de nalatenschap. Dit heet het "inroepen" van uw legitieme portie.

Hierbij gelden een aantal belangrijke regels:

U heeft vijf jaar de tijd om uw legitieme portie in te roepen, gerekend vanaf het moment van overlijden.
De erfgenamen mogen u vragen om minimaal zes maanden te wachten na het overlijden, zodat zij de tijd hebben om de nalatenschap in kaart te brengen.
Het is verstandig om uw claim schriftelijk in te dienen, bij voorkeur per aangetekende brief.

Een notaris kan u helpen bij het inroepen van de legitieme portie en bij het berekenen van het exacte bedrag.

Wat als er een langstlevende partner is?

In veel gevallen heeft de overledene een testament waarin de langstlevende partner alles erft. Dit komt ook voor bij de wettelijke verdeling, waarbij de partner alle bezittingen en schulden krijgt en de kinderen een vordering op de partner.

Als u onterfd bent en er is een langstlevende partner, dan heeft u nog steeds recht op uw legitieme portie. Maar u kunt het bedrag pas opeisen nadat de langstlevende partner is overleden. Tot die tijd bestaat uw recht, maar het is nog niet opeisbaar. Dit beschermt de achterblijvende partner zodat deze niet in financiele problemen komt door direct geld te moeten uitkeren.

Heeft een onterfde partner ook rechten?

Voor een onterfde echtgenoot of geregistreerd partner geldt een andere situatie dan voor kinderen. Een partner heeft namelijk geen recht op een legitieme portie. De wet biedt wel andere vormen van bescherming:

Het recht om nog zes maanden in de gezamenlijke woning te blijven wonen en gebruik te maken van de inboedel.
In sommige gevallen een voortgezet gebruik van de woning als de partner anders dakloos zou worden.
Eventueel recht op een passend bedrag voor levensonderhoud uit de nalatenschap.

Deze rechten zijn beperkter dan de legitieme portie voor kinderen, maar ze bieden wel een vangnet in kwetsbare situaties.

Kunt u berusten in de onterving?

U bent niet verplicht om uw legitieme portie op te eisen. Het staat u vrij om de onterving te accepteren. Dit noemt men "berusten". Als u berust, gaat uw deel niet verloren: het gaat naar uw eigen kinderen (de kleinkinderen van de overledene). Zij kunnen dan op hun beurt kiezen of zij hun legitieme portie willen inroepen.

Berusten is een persoonlijke keuze. Sommige mensen kiezen hier bewust voor om familiebanden niet verder te belasten. Anderen besluiten hun recht in te roepen omdat zij vinden dat zij daar recht op hebben. Beide keuzes zijn begrijpelijk en geldig.

Kunt u ook een legaat ontvangen als u onterfd bent?

Ja, dat is mogelijk. De erflater kan u in het testament hebben onterfd als erfgenaam, maar tegelijkertijd een legaat hebben nagelaten. Een legaat is een specifieke gift, zoals een geldbedrag of een voorwerp, die los staat van het erfgenaamschap. Als er een legaat voor u is opgenomen, ontvangt u dit ongeacht de onterving.

Het bedrag van een legaat wordt wel verrekend met uw legitieme portie. Als het legaat hoger is dan uw legitieme portie, heeft u geen aanvullende claim meer. Is het legaat lager, dan kunt u het verschil alsnog opeisen.

Wat kunt u het beste doen als u onterfd bent?

Het is begrijpelijk als u niet meteen weet wat u moet doen wanneer u hoort dat u onterfd bent. Geef uzelf de tijd om het te verwerken, maar houd rekening met de termijn van vijf jaar. Een paar praktische stappen die u kunt overwegen:

Vraag een afschrift van het testament op bij de notaris die de verklaring van erfrecht opstelt. Als onterfde heeft u recht op inzage in het deel van het testament dat op u betrekking heeft.
Laat de waarde van de nalatenschap vaststellen, zodat u weet wat uw legitieme portie bedraagt.
Overleg met een notaris of juridisch adviseur over uw mogelijkheden. Bij het Juridisch Loket kunt u gratis een eerste advies krijgen.
Maak uw keuze schriftelijk kenbaar aan de erfgenamen of de executeur.

Als de erfgenamen een verklaring van erfrecht laten opstellen, worden ook onterfde kinderen daarin vermeld. De notaris controleert namelijk altijd of er kinderen zijn die aanspraak kunnen maken op de legitieme portie. Via ErfrechtAkte kunt u een verklaring van erfrecht eenvoudig online aanvragen, waarbij de notaris alle juridische vereisten voor u controleert.

Dit artikel bevat algemene informatie over erfrecht en is geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Uw situatie kan afwijken van de hier beschreven situaties. Raadpleeg een notaris voor advies over uw specifieke geval.