Wat is vruchtgebruik bij een erfenis?

Wat houdt vruchtgebruik in bij een erfenis?

Vruchtgebruik is het recht om goederen van een ander te gebruiken en daarvan de opbrengsten te genieten, zonder dat u eigenaar bent. Bij een erfenis komt vruchtgebruik regelmatig voor als middel om de langstlevende partner te beschermen en tegelijkertijd het vermogen uiteindelijk bij de kinderen terecht te laten komen. De juridische basis voor vruchtgebruik is vastgelegd in Boek 3 van het Burgerlijk Wetboek, en de toepassing bij erfenissen is geregeld in Boek 4.

Bij vruchtgebruik zijn er altijd twee partijen: de vruchtgebruiker, die de goederen mag gebruiken, en de bloot eigenaar, die de eigendom heeft maar er tijdelijk geen gebruik van kan maken. Bij een erfenis is de langstlevende partner doorgaans de vruchtgebruiker en zijn de kinderen de bloot eigenaren.

Wanneer komt vruchtgebruik voor bij een erfenis?

Vruchtgebruik bij een erfenis komt in verschillende situaties voor:

Via een testament

De erflater kan in een testament bepalen dat de langstlevende partner het vruchtgebruik krijgt van de nalatenschap of een deel daarvan. Dit wordt een vruchtgebruiktestament genoemd en is een van de veelgebruikte testamentvormen. De kinderen krijgen dan de bloot eigendom. Pas wanneer de langstlevende overlijdt, verkrijgen de kinderen het volledige eigendomsrecht.

Dit type testament werd voor 2003 veel gebruikt als alternatief voor de ouderlijke boedelverdeling. Sinds de invoering van de wettelijke verdeling in 2003 is het minder gangbaar, maar het komt nog steeds voor, vooral in situaties met stiefkinderen of wanneer de erflater het vermogen voor de kinderen wil behouden.

Via wilsrechten

Wanneer kinderen hun wilsrechten inroepen, krijgen zij goederen in eigendom, maar de langstlevende partner behoudt het vruchtgebruik. Op die manier kan de langstlevende de goederen blijven gebruiken, terwijl de kinderen de zekerheid hebben dat de goederen uiteindelijk bij hen terechtkomen.

Via de wettelijke verdeling met vruchtgebruikclausule

In sommige testamenten wordt de wettelijke verdeling gecombineerd met een vruchtgebruikregeling. De erflater kan bijvoorbeeld bepalen dat wanneer de langstlevende de wettelijke verdeling ongedaan maakt, er een vruchtgebruikregeling voor in de plaats komt.

Welke rechten heeft de vruchtgebruiker?

De vruchtgebruiker heeft het recht om de goederen te gebruiken alsof het eigen bezit is. Bij een woning betekent dit dat de langstlevende partner in de woning mag blijven wonen. Bij beleggingen of banktegoeden mag de vruchtgebruiker de rente en dividenden ontvangen. Bij verhuurde panden komen de huuropbrengsten toe aan de vruchtgebruiker.

De vruchtgebruiker heeft ook plichten. De belangrijkste is dat de goederen in goede staat moeten worden gehouden. De vruchtgebruiker draagt de gewone lasten en herstellingen. Buitengewone herstellingen komen in principe voor rekening van de bloot eigenaar.

Welke rechten heeft de bloot eigenaar?

De bloot eigenaar is juridisch eigenaar van de goederen, maar kan er tijdens het vruchtgebruik geen gebruik van maken. De bloot eigenaar heeft wel het recht om toezicht te houden op het beheer door de vruchtgebruiker. Als de vruchtgebruiker de goederen verwaarloost of onverantwoord met het vermogen omgaat, kan de bloot eigenaar naar de rechter stappen.

Wanneer het vruchtgebruik eindigt, meestal bij het overlijden van de vruchtgebruiker, krijgt de bloot eigenaar het volledige eigendomsrecht. Er is dan geen erfbelasting verschuldigd over deze overgang, omdat de bloot eigenaar al eigenaar was.

Kan de vruchtgebruiker het vermogen opmaken?

Dat hangt af van de voorwaarden in het testament. Er bestaan twee vormen van vruchtgebruik:

• Vruchtgebruik zonder verterings- of beschikkingsbevoegdheid: de vruchtgebruiker mag de goederen alleen gebruiken en de opbrengsten ontvangen, maar mag het vermogen niet aantasten. De bloot eigenaar weet dan zeker dat het vermogen intact blijft.
• Vruchtgebruik met verterings- of beschikkingsbevoegdheid: de vruchtgebruiker mag het vermogen geheel of gedeeltelijk opmaken als dat nodig is voor het levensonderhoud. In dat geval kan er bij het einde van het vruchtgebruik minder of zelfs niets over zijn voor de bloot eigenaar.

Welke variant geldt, staat in het testament of vloeit voort uit de wet. Bij de wettelijke regeling van vruchtgebruik na het inroepen van wilsrechten heeft de langstlevende in beginsel geen verteringsbevoegdheid, tenzij de kantonrechter anders bepaalt.

Wat zijn de fiscale gevolgen van vruchtgebruik?

Voor de erfbelasting wordt zowel het vruchtgebruik als de bloot eigendom gewaardeerd. De waarde van het vruchtgebruik hangt af van de leeftijd van de vruchtgebruiker: hoe jonger, hoe hoger de waarde van het vruchtgebruik en hoe lager de waarde van de bloot eigendom. De Belastingdienst hanteert hiervoor vaste tabellen.

De langstlevende betaalt erfbelasting over de waarde van het vruchtgebruik en de kinderen over de waarde van de bloot eigendom. Het voordeel is dat wanneer het vruchtgebruik eindigt, de kinderen niet opnieuw erfbelasting hoeven te betalen over de aangroei naar vol eigendom.

Hoe wordt vruchtgebruik vastgelegd?

Vruchtgebruik op onroerend goed wordt vastgelegd via een notariële akte en ingeschreven bij het Kadaster. Vruchtgebruik op roerende zaken of banktegoeden wordt vastgelegd in het testament of in een afzonderlijke akte. Bij het afwikkelen van de nalatenschap stelt de notaris vast of er sprake is van vruchtgebruik en wie welke rechten heeft. Dit wordt ook vermeld in de verklaring van erfrecht.

Wanneer u een verklaring van erfrecht nodig heeft, kunt u deze via ErfrechtAkte eenvoudig online aanvragen.

Dit artikel biedt algemene informatie over vruchtgebruik bij een erfenis. De precieze rechten en plichten hangen af van het testament en uw persoonlijke situatie. Een notaris kan u hierover uitgebreid adviseren.