Stiefkinderen, pleegkinderen en erfrecht

Erven stiefkinderen en pleegkinderen automatisch?

Veel mensen gaan ervan uit dat stiefkinderen en pleegkinderen automatisch erven wanneer hun stiefouder of pleegouder overlijdt. Dat is echter niet het geval. Volgens het Nederlandse erfrecht, vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek, zijn alleen bloedverwanten en de echtgenoot of geregistreerd partner wettelijke erfgenamen. Stiefkinderen en pleegkinderen vallen daar buiten.

Dit kan als een verrassing komen, vooral wanneer stiefkinderen al jarenlang deel uitmaken van het gezin. Het is daarom belangrijk om te weten hoe de wet in elkaar zit en welke mogelijkheden er zijn om stiefkinderen en pleegkinderen toch te laten erven.

Wat is de juridische positie van stiefkinderen?

Een stiefkind is het kind van uw partner uit een eerdere relatie. Er bestaat geen juridische bloedband tussen u en uw stiefkind. Omdat het wettelijk erfrecht gebaseerd is op bloedverwantschap en huwelijk, erft een stiefkind niet van de stiefouder wanneer er geen testament is.

Dit geldt ongeacht hoe lang het stiefkind bij u in huis heeft gewoond, hoe hecht de band is, of hoeveel u voor het kind heeft gezorgd. Zonder juridische stappen erft het stiefkind uitsluitend van de biologische ouders (of adoptieouders).

Hoe kunt u stiefkinderen toch laten erven?

Er zijn twee manieren om ervoor te zorgen dat stiefkinderen erven:

Een testament opstellen

De meest gebruikte oplossing is het opstellen van een testament. Daarin kunt u uw stiefkinderen als erfgenaam benoemen. U bent vrij om te bepalen welk deel zij krijgen. Houd er rekening mee dat uw eigen biologische of geadopteerde kinderen altijd recht houden op hun legitieme portie. Het deel dat u aan stiefkinderen nalaat, mag dus niet ten koste gaan van het wettelijke minimum dat uw eigen kinderen toekomt.

Adoptie

Door een stiefkind te adopteren, ontstaat er een juridische familierechtelijke band. Het geadopteerde kind wordt juridisch gelijk aan een biologisch kind en is daarmee automatisch wettelijk erfgenaam. Adoptie is een ingrijpende stap en vereist een rechterlijke uitspraak. Het kind verliest door de adoptie in principe de juridische band met de oorspronkelijke ouder, hoewel bij stiefouderadoptie soms een uitzondering geldt.

Wat is de juridische positie van pleegkinderen?

Pleegkinderen staan juridisch nog verder af dan stiefkinderen. Een pleegkind is een kind dat door pleegouders wordt verzorgd en opgevoed, zonder dat er een juridische familieband is. Pleegouders zijn niet de wettelijke ouders van het kind. Hierdoor is een pleegkind geen wettelijk erfgenaam van de pleegouders.

Wilt u als pleegouder uw pleegkind laten erven, dan moet u dit regelen via een testament. Zonder testament erft het pleegkind niets van u.

Wat betekent dit voor de erfbelasting?

De Belastingdienst maakt voor de erfbelasting onderscheid tussen verschillende relaties. Stiefkinderen worden voor de erfbelasting in veel gevallen gelijkgesteld aan eigen kinderen, mits zij als stiefkind kunnen worden aangemerkt. Dat betekent dat zij in principe dezelfde vrijstelling en hetzelfde lagere tarief krijgen als biologische kinderen.

Voor pleegkinderen geldt dat zij onder voorwaarden ook het lagere tarief en de kindvrijstelling kunnen krijgen. De Belastingdienst stelt dan als eis dat het pleegkind voor het vijfde levensjaar ten minste vijf jaar door de pleegouder is onderhouden en opgevoed als een eigen kind, of dat het pleegkind voor het eenentwintigste levensjaar ten minste vijf jaar uitsluitend door de pleegouder is onderhouden. Het is verstandig om bij de Belastingdienst na te gaan of uw situatie aan deze voorwaarden voldoet.

Hebben stiefkinderen recht op een legitieme portie?

Nee, stiefkinderen hebben geen recht op een legitieme portie van hun stiefouder. De legitieme portie is voorbehouden aan eigen kinderen (biologisch of geadopteerd). Stiefkinderen die in het testament zijn opgenomen, kunnen dus in een later testament ook weer worden uitgesloten zonder dat zij een beroep kunnen doen op de legitieme portie.

Stiefkinderen behouden uiteraard wel het recht op hun legitieme portie bij het overlijden van hun biologische ouder.

Wat als de stiefouder overlijdt zonder testament?

Als de stiefouder overlijdt zonder testament, erven de stiefkinderen niet. De nalatenschap gaat naar de wettelijke erfgenamen: de echtgenoot of geregistreerd partner en de eigen kinderen van de overledene. Heeft de overledene geen partner en geen eigen kinderen, dan erven de ouders en broers of zussen, maar nog steeds niet de stiefkinderen.

Het is begrijpelijk dat dit pijnlijk kan zijn, zeker als u jarenlang samen een gezin heeft gevormd. Wilt u dit voorkomen, dan is het raadzaam om samen een testament op te laten stellen bij een notaris.

Hoe wordt vastgesteld of iemand stiefkind is?

Bij het opstellen van een verklaring van erfrecht onderzoekt de notaris wie de erfgenamen zijn. De notaris controleert de relaties via de Basisregistratie Personen en het Centraal Testamentenregister. Als u een verklaring van erfrecht nodig heeft, kunt u deze eenvoudig online aanvragen via ErfrechtAkte.

Dit artikel bevat algemene informatie. De erfrechtelijke en fiscale gevolgen hangen af van uw persoonlijke situatie. Raadpleeg een notaris of belastingadviseur voor advies op maat.