Samenwonende partner: bent u erfgenaam?

Als u samenwoont zonder getrouwd te zijn of een geregistreerd partnerschap te hebben, bent u volgens de wet geen erfgenaam van uw partner. Hoe lang u ook samenwoont en hoe hecht uw relatie ook is: het Nederlandse erfrecht kent u als ongehuwde partner geen automatisch erfrecht toe. Dit geldt zelfs als u samen een woning bezit, samen een hypotheek afbetaalt of samen kinderen opvoedt. Dat voelt misschien onlogisch, maar het is de juridische werkelijkheid. Het goede nieuws is dat u hier wel iets aan kunt doen.

Waarom erft een samenwonende partner niet automatisch?

Het Nederlandse erfrecht verdeelt erfgenamen in vier groepen. In de eerste groep staan de echtgenoot of geregistreerd partner en de kinderen. In de tweede groep staan de ouders, broers en zussen. Daarna volgen de grootouders en overgrootouders met hun afstammelingen. Een samenwonende partner komt in geen van deze groepen voor, ongeacht de duur van de relatie. Dit is vastgelegd in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek.

Wat gebeurt er als uw partner overlijdt zonder testament?

Wanneer uw samenwonende partner overlijdt zonder testament, gaat de volledige nalatenschap naar de wettelijke erfgenamen. Had uw partner kinderen, dan erven zij alles. Had uw partner geen kinderen, dan erven de ouders en eventuele broers en zussen. U als samenwonende partner ontvangt in dat geval niets.

De gevolgen hiervan kunnen heel ingrijpend zijn. Bezat u samen een woning, dan wordt het aandeel van uw partner onderdeel van de nalatenschap. De erfgenamen worden mede-eigenaar van dat aandeel. In het ergste geval kan dat betekenen dat u de woning moet verkopen om hen uit te betalen. Ook bankrekeningen op naam van de overledene worden geblokkeerd en vallen toe aan de wettelijke erfgenamen.

Het is begrijpelijk dat u hier niet meteen bij stilstaat wanneer alles goed gaat. Maar juist omdat de gevolgen zo groot kunnen zijn, is het verstandig om dit tijdig te regelen.

Hoe zorgt u ervoor dat u als samenwonende partner erft?

Er zijn verschillende manieren om uw positie als samenwonende partner te beschermen. De belangrijkste is een testament, maar een samenlevingscontract en een geregistreerd partnerschap spelen ook een rol.

Een testament laten opstellen

De enige manier om ervoor te zorgen dat u als samenwonende partner erft, is een testament. Uw partner kan u daarin als erfgenaam benoemen. Een samenlevingscontract of verblijvingsbeding kan bepaalde zaken regelen rond gezamenlijke bezittingen, maar alleen een testament regelt wie het vermogen erft. Het is verstandig om allebei een testament te laten opstellen, zodat u elkaar over en weer beschermt.

Een samenlevingscontract

In een samenlevingscontract legt u de financiele afspraken tussen u en uw partner vast bij een notaris. U kunt daarin een zogenaamd verblijvingsbeding opnemen. Dat regelt dat gezamenlijke bezittingen, zoals een koopwoning, bij overlijden automatisch naar de achterblijvende partner gaan. Maar let op: een samenlevingscontract vervangt een testament niet. Het regelt alleen iets over bezittingen die al gezamenlijk zijn. Het overige vermogen van uw partner, zoals spaargeld op eigen naam, valt zonder testament alsnog toe aan de wettelijke erfgenamen.

Een geregistreerd partnerschap

Door een geregistreerd partnerschap aan te gaan, wordt u juridisch gelijkgesteld aan een gehuwde partner. U bent dan automatisch wettelijk erfgenaam in de eerste groep en de wettelijke verdeling is van toepassing. Dit biedt dezelfde erfrechtelijke bescherming als een huwelijk. Voor sommige stellen is dit een bewuste keuze om de erfpositie goed te regelen.

Erfbelasting: de fiscale gevolgen voor samenwonenden

Wanneer u als samenwonende partner erft op grond van een testament, hangt de hoogte van de erfbelasting af van uw situatie. Om in aanmerking te komen voor de hoge partnervrijstelling (in 2026: 828.035 euro) en het lagere partnertarief, moet u als fiscaal partner worden aangemerkt. Daarvoor gelden strikte voorwaarden.

Heeft u een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting? Dan moet u minimaal zes maanden voor het overlijden allebei op hetzelfde adres ingeschreven staan. Heeft u geen notarieel samenlevingscontract, dan geldt een langere termijn: u moet minimaal vijf jaar op hetzelfde adres ingeschreven staan.

Voldoet u niet aan deze voorwaarden, dan wordt u voor de erfbelasting behandeld als "overige verkrijger". In dat geval geldt een vrijstelling van slechts 2.769 euro en betaalt u het hoge tarief van 30 tot 40 procent, in plaats van het partnertarief van 10 tot 20 procent. Dat kan een enorm verschil maken in wat u uiteindelijk overhoudt.

Wat als uw partner kinderen heeft?

Wanneer uw samenwonende partner kinderen heeft, zijn die kinderen wettelijk erfgenaam. Benoemt uw partner u in het testament als erfgenaam, dan houden de kinderen altijd recht op hun legitieme portie. Die bedraagt de helft van het erfdeel dat zij zonder testament zouden krijgen.

Het is daarom belangrijk om in het testament een goede balans te vinden tussen uw bescherming als partner en de rechten van de kinderen. Een notaris kan u helpen bij het opstellen van een testament dat recht doet aan alle betrokkenen. Bij gehuwden en geregistreerd partners zorgt de wettelijke verdeling ervoor dat de langstlevende alle goederen krijgt en de kinderen een vordering op de langstlevende. Die wettelijke verdeling geldt niet voor samenwonenden, maar een vergelijkbaar resultaat kan in een testament worden opgenomen.

Wat heeft u nodig na het overlijden van uw partner?

Na het overlijden van uw samenwonende partner heeft u in de meeste gevallen een verklaring van erfrecht nodig. Daarin stelt de notaris vast wie de erfgenamen zijn en of er een testament is. Zonder deze verklaring kunt u geen bankrekeningen deblokkeren en geen zaken regelen rond de woning of andere bezittingen van uw partner.

Wanneer u de erfenis aanvaardt en een verklaring van erfrecht nodig heeft, kunt u deze via ErfrechtAkte eenvoudig en tegen een helder tarief online aanvragen. Het hele traject verloopt digitaal: u vult de gegevens online in, de notaris stelt de verklaring op en alle erfgenamen identificeren zich via iDIN, zonder dat een bezoek aan het notariskantoor nodig is.

Samengevat: wat kunt u nu doen?

Woont u samen zonder huwelijk of geregistreerd partnerschap? Dan is het verstandig om de volgende stappen te overwegen:

• Laat allebei een testament opstellen bij de notaris waarin u elkaar als erfgenaam benoemt.
• Overweeg een notarieel samenlevingscontract met een wederzijdse zorgverplichting. Dat is niet alleen belangrijk voor de dagelijkse afspraken, maar ook voor de partnervrijstelling bij de erfbelasting.
• Bespreek met een notaris of een geregistreerd partnerschap in uw situatie een betere optie is.

Door dit nu te regelen, voorkomt u dat uw partner in een kwetsbare positie terechtkomt op een moment dat al moeilijk genoeg is.

Dit artikel biedt algemene informatie over erfrecht bij samenwonenden. Iedere situatie is anders. Raadpleeg een notaris voor advies dat past bij uw persoonlijke omstandigheden.