Wat zijn wilsrechten?

Wat zijn wilsrechten en waarvoor dienen ze?

Wilsrechten zijn bijzondere rechten die kinderen kunnen inroepen wanneer bij de wettelijke verdeling het vermogen van hun overleden ouder naar de langstlevende partner gaat. Ze zijn bedoeld om te voorkomen dat de erfenis van de kinderen in verkeerde handen terechtkomt, bijvoorbeeld wanneer de langstlevende ouder hertrouwt. De wilsrechten zijn vastgelegd in de artikelen 4:19 tot en met 4:22 van het Burgerlijk Wetboek.

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner alle bezittingen en schulden, en de kinderen krijgen een niet-opeisbare geldvordering. De wilsrechten bieden de kinderen een aanvullende bescherming: onder bepaalde omstandigheden kunnen zij eisen dat goederen aan hen worden overgedragen, met een vruchtgebruik voor de langstlevende.

Wanneer kunnen kinderen wilsrechten inroepen?

De wet kent vier situaties waarin wilsrechten aan de orde zijn. Twee daarvan spelen bij het overlijden van de eerste ouder, en twee bij het overlijden van de langstlevende.

Bij het overlijden van de eerste ouder

Wanneer de eerste ouder overlijdt en de langstlevende partner is niet de ouder van alle kinderen (een stiefoudersituatie), kunnen de kinderen hun wilsrecht inroepen. Zij kunnen dan verlangen dat goederen uit de nalatenschap aan hen worden overgedragen, ter waarde van hun erfdeel. De langstlevende behoudt het vruchtgebruik van die goederen en kan er dus gebruik van blijven maken. Dit is geregeld in artikel 4:19 en 4:20 BW.

Een voorbeeld: Jan en Petra zijn getrouwd. Jan heeft een zoon, Kees, uit een eerder huwelijk. Wanneer Jan overlijdt, geldt de wettelijke verdeling en krijgt Petra alle goederen. Kees kan nu zijn wilsrecht inroepen en eisen dat bepaalde goederen, zoals schilderijen of andere waardevolle spullen van zijn vader, aan hem worden overgedragen. Petra behoudt het vruchtgebruik zolang zij leeft.

Bij hertrouwen of nieuw geregistreerd partnerschap van de langstlevende

Wanneer de langstlevende ouder hertrouwt of een nieuw geregistreerd partnerschap aangaat, kunnen de kinderen opnieuw wilsrechten inroepen. Dit geldt ook als de langstlevende wel de eigen ouder van de kinderen is. De achtergrond hiervan is dat het vermogen door het nieuwe huwelijk mogelijk naar de nieuwe partner of diens kinderen zou kunnen vloeien. Door het wilsrecht in te roepen, kunnen de kinderen ervoor zorgen dat goederen aan hen worden overgedragen, wederom met een vruchtgebruik voor de langstlevende. Dit is geregeld in artikel 4:21 BW.

Bij het overlijden van de langstlevende

Wanneer de langstlevende overlijdt en een nieuwe partner achterlaat, kunnen de kinderen uit het eerste huwelijk wilsrechten inroepen op grond van artikel 4:22 BW. Zij kunnen dan verlangen dat goederen ter waarde van hun vordering aan hen worden overgedragen, in plaats van dat deze opgaan in de nalatenschap van de langstlevende.

Hoe roept u een wilsrecht in?

Het inroepen van een wilsrecht gebeurt door een schriftelijke verklaring te richten aan de langstlevende partner (of diens erfgenamen). Het is raadzaam om dit via een notaris te doen, zodat de verklaring goed wordt vastgelegd. Er geldt geen vaste termijn waarbinnen u het wilsrecht moet inroepen, maar het is verstandig om dit tijdig te doen, vooral bij een stiefoudersituatie.

Wat is het gevolg van het inroepen van een wilsrecht?

Wanneer u een wilsrecht inroept, worden goederen uit de nalatenschap aan u overgedragen ter waarde van uw vordering. De langstlevende partner krijgt daar een vruchtgebruik op. Dit betekent dat de langstlevende de goederen mag blijven gebruiken, er de vruchten van mag genieten (bijvoorbeeld huurinkomsten), maar er niet over mag beschikken zonder uw toestemming. De eigendom rust bij u als kind.

Kunt u afstand doen van uw wilsrecht?

Ja, u kunt ervoor kiezen om uw wilsrecht niet in te roepen. U bent er niet toe verplicht. Het wilsrecht vervalt ook als u het niet binnen een redelijke termijn uitoefent nadat u op de hoogte bent van de situatie die het recht doet ontstaan. De erflater kan in het testament de wilsrechten niet uitsluiten, ze zijn van dwingend recht.

Wilsrechten en de verklaring van erfrecht

Of er wilsrechten spelen, is relevant voor de afwikkeling van de nalatenschap. De notaris die de verklaring van erfrecht opstelt, houdt rekening met de mogelijkheid dat kinderen wilsrechten inroepen. Wanneer u te maken krijgt met een nalatenschap waarin een stiefoudersituatie of hertrouwen aan de orde is, is het extra belangrijk om goed juridisch advies in te winnen.

Heeft u een verklaring van erfrecht nodig? Via ErfrechtAkte kunt u deze eenvoudig online aanvragen. De notaris begeleidt u vervolgens bij de afwikkeling, inclusief eventuele wilsrechten.

Dit artikel biedt algemene informatie over wilsrechten. Uw persoonlijke situatie kan afwijken. Raadpleeg een notaris voor advies dat aansluit bij uw omstandigheden.