Waarover betaalt u erfbelasting? Bezittingen en schulden

Erfbelasting wordt berekend over de netto waarde van wat u erft. Die netto waarde is het totaal van alle bezittingen van de overledene, verminderd met de schulden. Het gaat daarbij om de waarde op de datum van overlijden. Hoe beter u de bezittingen en schulden in kaart brengt, hoe nauwkeuriger de aangifte erfbelasting en hoe kleiner de kans op vervelende correcties achteraf.

Hoe wordt de waarde van uw erfdeel berekend?

De berekening is in de kern eenvoudig: alle bezittingen bij elkaar opgeteld, minus alle schulden, geeft de totale waarde van de nalatenschap. Uw erfdeel is het deel dat u daarvan ontvangt, op basis van het testament of de wettelijke verdeling. Over dat erfdeel betaalt u erfbelasting, na aftrek van uw persoonlijke vrijstelling.

De peildatum is altijd de dag van overlijden. Banktegoeden, de waarde van een woning, beleggingen: alles wordt gewaardeerd naar de stand van die dag.

Welke bezittingen tellen mee?

Alle bezittingen die de overledene op de dag van overlijden had, tellen mee voor de erfbelasting. Dat zijn niet alleen de voor de hand liggende zaken zoals banktegoeden en een woning, maar ook bezittingen waar u misschien niet direct aan denkt. De meest voorkomende zijn:

• Saldi op betaal- en spaarrekeningen
• Beleggingen zoals aandelen, obligaties en fondsen (gewaardeerd tegen de beurskoers van de laatste werkdag voor het overlijden)
• De eigen woning en ander onroerend goed
• Voertuigen zoals een auto, motor of boot
• Waardevolle bezittingen zoals sieraden, kunst en verzamelingen
• Vorderingen op anderen, bijvoorbeeld een lening die de overledene aan iemand had verstrekt
• Uitkeringen uit levensverzekeringen die aan de erfgenamen toekomen
• Een eigen onderneming of aandelen in een besloten vennootschap

Bij het invullen van de aangifte erfbelasting geeft u elke categorie apart op. Buitenlandse bankrekeningen en beleggingen tellen eveneens mee. Saldi in een andere valuta worden omgerekend tegen de wisselkoers van de Europese Centrale Bank op de overlijdensdatum.

Hoe wordt een woning gewaardeerd?

De eigen woning is bij veel nalatenschappen het grootste vermogensbestanddeel. Voor de erfbelasting wordt de woning gewaardeerd op de WOZ-waarde van het jaar van overlijden of het jaar erna, waarbij u de laagste van de twee mag gebruiken. Had de overledene de woning samen met een partner, dan valt alleen het aandeel van de overledene in de nalatenschap.

Er gelden bijzondere regels voor bepaalde situaties. Als er kort voor het overlijden een grote verbouwing is geweest die de waarde aanzienlijk heeft verhoogd, kan de werkelijke marktwaarde hoger zijn dan de WOZ-waarde. In dat geval geldt de marktwaarde. Voor serviceflats waarvan de marktwaarde minstens 30% lager ligt dan de WOZ-waarde, mag u de marktwaarde gebruiken. Bij erfpacht vermindert u de WOZ-waarde met zeventien keer de jaarlijkse canon.

Welke schulden mag u aftrekken?

De schulden van de overledene op de overlijdensdatum worden van de bezittingen afgetrokken. Hoe hoger de schulden, hoe lager de waarde van de nalatenschap en dus hoe minder erfbelasting u betaalt. De volgende schulden zijn aftrekbaar:

• De hypotheekschuld op de eigen woning
• Persoonlijke leningen en doorlopende kredieten (inclusief de opgelopen rente tot de dag van overlijden)
• Openstaande rekeningen, zoals energienota's, zorgverzekeringspremies en abonnementen
• Belastingschulden die de overledene nog verschuldigd was
• Papieren schenkingen met de bijbehorende opgelopen rente

Daarnaast zijn de uitvaartkosten aftrekbaar als schuld van de nalatenschap. Denk aan de kosten van de begrafenis of crematie, de kist of urn, de grafrechten, de rouwadvertenties, bloemen en de koffietafel. Heeft de overledene een uitvaartverzekering? Dan trekt u het uitgekeerde bedrag af van de uitvaartkosten. Alleen het restant is aftrekbaar. Kosten voor toekomstig grafonderhoud en reiskosten van nabestaanden uit het buitenland zijn niet aftrekbaar.

Tellen schenkingen voor overlijden mee?

Schenkingen die de overledene in de laatste 180 dagen voor het overlijden heeft gedaan, worden voor de erfbelasting bij de nalatenschap opgeteld. Deze regel bestaat om te voorkomen dat iemand kort voor overlijden vermogen wegschenkt om erfbelasting te ontwijken. Als over de schenking al schenkbelasting is betaald, wordt die verrekend met de verschuldigde erfbelasting.

Schenkingen van langer dan 180 dagen voor het overlijden tellen niet mee. Daarover kan wel apart schenkbelasting verschuldigd zijn geweest, maar dat staat los van de erfbelasting.

Wat als de schulden hoger zijn dan de bezittingen?

Soms blijkt dat de overledene meer schulden had dan bezittingen. Er is dan sprake van een negatieve nalatenschap. In dat geval is er geen erfbelasting verschuldigd, omdat er per saldo niets te erven valt. Het is in zo'n situatie verstandig om de erfenis beneficiair te aanvaarden, zodat u niet met uw eigen vermogen aansprakelijk wordt voor de schulden. Bij beneficiaire aanvaarding worden de schulden uitsluitend betaald uit de bezittingen van de nalatenschap. Uw eigen vermogen blijft beschermd.

Hoe brengt u de bezittingen en schulden in kaart?

Een volledig overzicht van bezittingen en schulden is essentieel voor een correcte aangifte erfbelasting. Begin met het verzamelen van bankafschriften, verzekeringspolissen, eigendomsbewijzen en leningsovereenkomsten. Vraag bij de banken een saldo-opgave op per de overlijdensdatum. Controleer of er lopende verzekeringen, abonnementen of leasecontracten zijn.

Bij een digitale aanvraag van de verklaring van erfrecht via ErfrechtAkte vult u de bezittingen en schulden online in. Het netto saldo wordt automatisch berekend en bevroren, zodat alle erfgenamen op basis van dezelfde informatie hun keuze maken over het aanvaarden of verwerpen van de erfenis. Dit overzicht is ook een nuttig vertrekpunt voor de aangifte erfbelasting.

Om bankrekeningen op te vragen en te deblokkeren, heeft u een verklaring van erfrecht nodig. Via ErfrechtAkte kunt u deze eenvoudig en tegen een vast tarief online aanvragen.

Wat als u niet alle bezittingen kent?

Het komt voor dat erfgenamen niet precies weten welke bezittingen de overledene had. Vraag in dat geval bij alle bekende banken informatie op. Controleer het Kadaster op onroerend goed op naam van de overledene. De laatste aangifte inkomstenbelasting bevat vaak een vermogensoverzicht dat waardevolle aanknopingspunten biedt.

Het is belangrijk om grondig te zijn. Als de Belastingdienst later bezittingen ontdekt die u niet had opgegeven, kan een navorderingsaanslag volgen, mogelijk met een boete en belastingrente.

Dit artikel bevat algemene informatie over de grondslag voor erfbelasting en is geen vervanging voor persoonlijk advies. Raadpleeg een notaris of belastingadviseur voor uw specifieke situatie.