Wat is een vereffenaar?

Een vereffenaar is een persoon die de opdracht heeft om een nalatenschap op een ordelijke manier af te wikkelen wanneer er mogelijk meer schulden dan bezittingen zijn, of wanneer de erfgenamen de erfenis beneficiair hebben aanvaard. De vereffenaar brengt de bezittingen en schulden in kaart, betaalt de schuldeisers en verdeelt wat er eventueel overblijft onder de erfgenamen.

De vereffening is een wettelijke procedure die is geregeld in Boek 4 van het Burgerlijk Wetboek (artikelen 4:203 tot en met 4:226). Het doel van de vereffening is om schuldeisers te beschermen en tegelijkertijd de erfgenamen duidelijkheid te geven over hun positie.

Wanneer is vereffening verplicht?

Vereffening van een nalatenschap is verplicht in een aantal situaties. De belangrijkste is wanneer een of meer erfgenamen de nalatenschap beneficiair hebben aanvaard. Beneficiaire aanvaarding betekent dat een erfgenaam de erfenis accepteert, maar alleen voor zover er geen schulden overblijven. Door beneficiair te aanvaarden beschermt de erfgenaam zijn of haar eigen vermogen.

Lees meer over beneficiaire aanvaarding ›

Bij beneficiaire aanvaarding zijn de erfgenamen in principe zelf de vereffenaars. Zij moeten de vereffening volgens de wettelijke regels uitvoeren, tenzij er een executeur is die kan aantonen dat de bezittingen ruimschoots voldoende zijn om alle schulden te betalen. In dat geval hoeft de zware vereffeningsprocedure niet te worden gevolgd.

Daarnaast kan de kantonrechter op verzoek van een belanghebbende een vereffenaar benoemen. Dat gebeurt bijvoorbeeld wanneer:

De nalatenschap kennelijk niet toereikend is om alle schulden te voldoen
De erfgenamen hun verplichtingen als vereffenaar niet nakomen
De belangen van schuldeisers in gevaar zijn
Er geen erfgenamen bekend zijn of de erfgenamen de nalatenschap hebben verworpen

Wat is het verschil tussen een vereffenaar en een executeur?

Een executeur wordt door de erflater benoemd in het testament en heeft als hoofdtaak het beheren van de nalatenschap en het uitvoeren van het testament. Een vereffenaar wordt door de rechter benoemd of treedt van rechtswege op bij beneficiaire aanvaarding, en richt zich specifiek op het ordelijk betalen van schuldeisers.

Het verschil zit vooral in de situatie waarin zij optreden. Een executeur functioneert bij een "normale" afwikkeling, terwijl een vereffenaar optreedt wanneer er twijfel is over de vraag of de nalatenschap positief is. De vereffenaar heeft bovendien strengere wettelijke verplichtingen, zoals het oproepen van schuldeisers en het opstellen van een uitdelingslijst.

Het kan voorkomen dat er zowel een executeur als een vereffenaar is. In dat geval gaan de bevoegdheden van de vereffenaar voor. De executeur treedt dan terug, of zijn bevoegdheden worden beperkt tot wat de vereffenaar toestaat.

Welke taken heeft een vereffenaar?

De vereffenaar heeft een uitgebreid takenpakket dat wettelijk is vastgelegd. De procedure verschilt enigszins afhankelijk van of het een "lichte" of "zware" vereffening betreft.

De lichte vereffeningsprocedure

Bij de lichte vereffening, die geldt wanneer de erfgenamen zelf als vereffenaar optreden, hoeven niet alle formaliteiten te worden gevolgd. De erfgenamen moeten wel de schulden van de nalatenschap betalen voordat zij tot verdeling overgaan. Zij moeten met de belangen van alle schuldeisers rekening houden.

De zware vereffeningsprocedure

Wanneer de kantonrechter een vereffenaar benoemt, geldt de zware procedure. De vereffenaar moet dan onder meer:

Een boedelbeschrijving opstellen en deze ter inzage leggen bij de griffie van de rechtbank
Schuldeisers oproepen om hun vorderingen in te dienen, door middel van een publicatie in de Staatscourant en eventueel een dagblad
De vorderingen van schuldeisers beoordelen en zo nodig betwisten
Een uitdelingslijst opstellen waaruit blijkt hoe het beschikbare vermogen onder de schuldeisers wordt verdeeld
De uitdelingslijst ter inzage leggen bij de rechtbank, zodat belanghebbenden bezwaar kunnen maken
Na goedkeuring van de uitdelingslijst de schuldeisers betalen

Wie kan vereffenaar worden?

Bij beneficiaire aanvaarding zijn de erfgenamen zelf de vereffenaars. Wanneer de rechtbank een vereffenaar benoemt, is dat meestal een onafhankelijke professional, zoals een advocaat of een notaris met ervaring in de afwikkeling van nalatenschappen. De rechtbank kiest iemand die onpartijdig kan optreden en de belangen van alle betrokkenen kan afwegen.

Een erfgenaam, een schuldeiser, het Openbaar Ministerie of een andere belanghebbende kan de rechtbank vragen om een vereffenaar te benoemen. Het verzoek wordt ingediend bij de rechtbank van het arrondissement waar de nalatenschap is opengevallen.

Wat kost een vereffening?

De kosten van een vereffening hangen af van de complexiteit van de nalatenschap. Als de erfgenamen zelf de vereffening uitvoeren, zijn er geen extra kosten voor een vereffenaar. Wel zijn er griffiekosten verbonden aan het deponeren van de boedelbeschrijving en de uitdelingslijst bij de rechtbank.

Wanneer de rechtbank een professionele vereffenaar benoemt, worden de kosten van de vereffenaar betaald uit de nalatenschap. De vereffenaar declareert zijn werkzaamheden tegen een uurtarief. Bij grotere en complexere nalatenschappen kunnen deze kosten aanzienlijk zijn.

Tijdens het vereffeningsproces kan het nodig zijn om een verklaring van erfrecht te laten opstellen, zodat duidelijk is wie de erfgenamen zijn en hoe de nalatenschap is aanvaard. Via ErfrechtAkte kunt u dit snel en overzichtelijk online regelen.

Dit artikel bevat algemene informatie en is geen juridisch advies. Heeft u te maken met een complexe nalatenschap of een mogelijke vereffening? Raadpleeg dan een notaris of advocaat voor begeleiding.