Kun je een nalatenschap zelf afwikkelen zonder notaris?

Als iemand overlijdt, komt er naast het verdriet ook veel praktisch regelwerk op u af. Een van de eerste vragen die veel nabestaanden zich stellen: kan ik de erfenis zelf afhandelen, of moet ik daarvoor naar een notaris? Het korte antwoord is dat de wet u niet altijd verplicht om een notaris in te schakelen. Maar in de praktijk loopt u daar toch al snel tegenaan. In dit artikel leest u wanneer u het zelf kunt regelen, wanneer een notaris verplicht is en hoe u het uzelf makkelijker kunt maken.

U mag de erfenis in principe zelf verdelen

De wet schrijft niet voor dat u altijd een notaris nodig heeft om een nalatenschap af te wikkelen. Erfgenamen mogen onderling afspraken maken over de verdeling. Dat kan zelfs mondeling, al is het verstandig om alles op papier te zetten. Zijn alle erfgenamen het eens, dan kunt u samen de bezittingen verdelen en eventuele schulden betalen zonder dat daar een notaris aan te pas hoeft te komen.

Dat geldt vooral voor overzichtelijke situaties. Denk aan een nalatenschap die bestaat uit een bankrekening met een bescheiden saldo, wat inboedel en persoonlijke bezittingen. Wanneer alle erfgenamen meerderjarig en wilsbekwaam zijn en er geen onroerend goed of grote schulden in het spel zijn, kunt u de verdeling in overleg regelen.

Wanneer is een notaris wel verplicht?

Er zijn situaties waarin u er niet omheen kunt. De belangrijkste is wanneer de overledene een woning of ander onroerend goed bezat. Om het eigendom over te dragen aan een erfgenaam of koper is een notariële akte nodig. Die akte wordt ingeschreven bij het Kadaster. Zonder notaris is die eigendomsoverdracht juridisch niet geldig.

Ook wanneer een erfgenaam minderjarig is of onder curatele staat, is een notaris verplicht. De wet stelt dan extra eisen om de belangen van die erfgenaam te beschermen. Daarnaast gelden er bij een beneficiaire aanvaarding (waarbij u de erfenis aanvaardt onder het voorbehoud dat u niet meer schulden betaalt dan er bezittingen zijn) strikte regels voor de afwikkeling. Fouten hierbij kunnen ertoe leiden dat u alsnog met uw eigen geld moet bijbetalen.

De bank vraagt bijna altijd een verklaring van erfrecht

In de praktijk is de bank vaak de reden dat u toch bij een notaris uitkomt. Zodra een overlijden wordt geregistreerd, blokkeert de bank de rekeningen van de overledene. Om die rekeningen weer toegankelijk te maken, vragen banken vrijwel altijd om een verklaring van erfrecht. Dat is een officieel document van de notaris waarin staat wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te handelen. Zonder dit document kunt u geen geld opnemen en geen rekeningen betalen vanuit de nalatenschap.

Bij kleine saldi (vaak tot zo'n 1.000 tot 5.000 euro, afhankelijk van de bank) kunt u soms volstaan met een overlijdensakte en legitimatiebewijzen. Maar de grens verschilt per bank. Neem daarom zo snel mogelijk contact op met de bank van de overledene om te vragen welke documenten nodig zijn. Op de website van Rijksoverheid.nl leest u meer over wanneer een verklaring van erfrecht nodig is.

Wanneer is een notaris verstandig, ook als het niet verplicht is?

Soms is een notaris wettelijk niet nodig, maar wel heel verstandig. Dat geldt bijvoorbeeld wanneer de verhoudingen tussen erfgenamen gespannen zijn, er een testament is met bijzondere bepalingen of er een onderneming in de nalatenschap zit. Een notaris is onpartijdig en zorgt ervoor dat de belangen van alle erfgenamen worden meegewogen. Dat kan familiegeschillen voorkomen die anders jarenlang doorwerken.

Ook als u twijfelt of er meer schulden dan bezittingen zijn, is professioneel advies aan te raden. Het Juridisch Loket kan u in dat geval gratis op weg helpen met een eerste advies.

Wat kost het om een notaris in te schakelen?

De kosten hangen af van wat u de notaris vraagt. Heeft u alleen een verklaring van erfrecht nodig, dan betaalt u doorgaans tussen de 300 en 1.200 euro. Wilt u dat de notaris ook de volledige afwikkeling en verdeling begeleidt, dan komen daar extra kosten bovenop. Het is goed om te weten dat notariskosten aftrekbaar zijn van de erfbelasting, waardoor de netto kosten lager uitvallen.

Wanneer u een verklaring van erfrecht nodig heeft om de bankrekeningen te deblokkeren, kunt u dat via ErfrechtAkte eenvoudig online regelen. U vult de gegevens digitaal in, alle erfgenamen worden per e-mail uitgenodigd om hun gegevens aan te vullen en hun aanvaardingskeuze te maken, en de notaris stelt vervolgens de verklaring op. Zo doet u het voorwerk zelf, op een moment dat het u uitkomt, en zorgt de notaris voor de officiële akte. U kunt uw aanvraag direct online starten.

Samengevat

Bij een eenvoudige nalatenschap zonder onroerend goed, zonder minderjarige erfgenamen en zonder conflicten kunt u de erfenis in principe zelf afwikkelen. Maar zodra de bank om een verklaring van erfrecht vraagt, er een woning in het spel is of de situatie ingewikkelder wordt, komt u bij een notaris uit. Dat hoeft geen ingewikkeld of langdurig traject te zijn. Met een digitale aanvraag kunt u veel voorwerk zelf doen, terwijl de notaris ervoor zorgt dat alles juridisch in orde is.

Het belangrijkste is dat u de complexiteit niet onderschat en niet aarzelt om hulp te vragen. Een nalatenschap afwikkelen is voor de meeste mensen geen alledaagse bezigheid. Neem de tijd om u goed te informeren en schakel een notaris in wanneer dat nodig of verstandig is.

Dit artikel bevat algemene informatie over het afwikkelen van een nalatenschap en is geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Raadpleeg een notaris voor uw specifieke situatie.