Hoelang duurt het afwikkelen van een nalatenschap gemiddeld?

Het afwikkelen van een nalatenschap duurt gemiddeld zes tot twaalf maanden. Dat is lang, zeker als u midden in een periode van rouw zit en tegelijkertijd allerlei praktische zaken moet regelen. Toch is die doorlooptijd niet ongebruikelijk. Er komen veel stappen bij kijken: erfgenamen vaststellen, bezittingen en schulden inventariseren, erfbelasting regelen en uiteindelijk de verdeling afronden. In dit artikel leest u waar die tijd naartoe gaat, welke factoren het proces vertragen of versnellen, en wat u zelf kunt doen om het vlotter te laten verlopen.

Waarom duurt het afwikkelen zo lang?

Een nalatenschap afwikkelen is meer dan bezittingen verdelen. Volgens het stappenplan van de Koninklijke Notariele Beroepsorganisatie doorloopt u drie grote fasen: de boedel in kaart brengen, schulden betalen en daarna pas verdelen. In elk van die fasen bent u afhankelijk van externe partijen. Banken moeten rekeningen vrijgeven, de Belastingdienst moet de aangifte erfbelasting beoordelen, en als er een woning in de nalatenschap zit, moet die getaxeerd en mogelijk verkocht worden. Al die schakels samen bepalen het tempo.

Wat kunt u in welke fase verwachten?

De eerste weken na het overlijden

In de eerste weken staan de uitvaart en het persoonlijke afscheid centraal. Tegelijkertijd worden de eerste juridische stappen gezet. De notaris raadpleegt het Centraal Testamentenregister om te controleren of er een testament is en stelt vast wie de erfgenamen zijn. In deze periode vraagt u ook een verklaring van erfrecht aan. Dat document heeft u nodig om bankrekeningen te laten deblokkeren en verzekeringen af te wikkelen. Bij ErfrechtAkte verloopt dit traject volledig digitaal: u vult de gegevens online in, alle erfgenamen identificeren zich via iDIN en de notaris stelt de verklaring op, zonder dat iemand naar een kantoor hoeft. Zo wint u in deze drukke eerste weken kostbare tijd. U kunt de verklaring eenvoudig online aanvragen.

Maand twee tot zes: de boedel inventariseren

Zodra de verklaring van erfrecht er is, kunt u de volledige boedel in kaart brengen. U inventariseert alle bezittingen (banktegoeden, beleggingen, onroerend goed, inboedel) en alle schulden (hypotheek, leningen, openstaande rekeningen). Elk van de erfgenamen beslist in deze periode of hij of zij de erfenis zuiver aanvaardt, beneficiair aanvaardt of verwerpt. Lopende abonnementen en verzekeringen worden opgezegd of omgezet. Als er een woning in de nalatenschap zit, wordt deze getaxeerd en eventueel te koop gezet.

Maand zes tot twaalf: erfbelasting en verdeling

De aangifte erfbelasting moet binnen acht maanden na het overlijden worden ingediend. Volgens de Belastingdienst streeft men ernaar de definitieve aanslag binnen zes maanden te versturen, maar de wettelijke termijn is drie jaar. In de praktijk ontvangt u de aanslag meestal enkele maanden na het indienen. Pas als de erfbelasting is betaald en alle schulden zijn voldaan, kan de daadwerkelijke verdeling plaatsvinden.

Welke factoren vertragen het proces?

De doorlooptijd hangt sterk af van uw specifieke situatie. Dit zijn de meest voorkomende vertragende factoren.

Onroerend goed

Een woning verkopen kost tijd: taxatie, in de verkoop zetten, wachten op een koper, de overdracht bij de notaris en inschrijving bij het Kadaster. Afhankelijk van de woningmarkt kan dit enkele weken tot maanden duren. Zolang de woning niet verkocht is, kan de nalatenschap niet volledig worden verdeeld.

Veel erfgenamen of onenigheid

Hoe meer erfgenamen, hoe meer mensen moeten instemmen met de verdeling. Dat vergt afstemming en soms compromissen. Wanneer erfgenamen het onderling niet eens worden, kan het proces maandenlang stilliggen. In het uiterste geval moet de rechter eraan te pas komen, en dan praat u al snel over een doorlooptijd van meerdere jaren. Mocht u merken dat de verhoudingen onder druk komen te staan, dan is het verstandig om vroegtijdig een notaris als onpartijdige bemiddelaar in te schakelen.

Beneficiaire aanvaarding

Als een of meer erfgenamen de erfenis beneficiair aanvaarden, moet de nalatenschap via de wettelijke vereffeningsprocedure worden afgewikkeld. Crediteuren krijgen dan de gelegenheid om hun vorderingen in te dienen. Dat is een zorgvuldige maar tijdrovende procedure die de doorlooptijd kan verlengen met enkele maanden.

Geen testament

Zonder testament moet de notaris zelf onderzoeken wie de wettelijke erfgenamen zijn. Dat kost extra tijd, zeker als de familieverhoudingen ingewikkeld zijn of als erfgenamen lastig te traceren zijn.

Wat kunt u zelf doen om het te versnellen?

U heeft meer invloed op de doorlooptijd dan u misschien denkt. Vraag zo snel mogelijk een verklaring van erfrecht aan, zodat bankrekeningen niet onnodig lang geblokkeerd blijven. Breng bezittingen en schulden zo volledig mogelijk in kaart en bewaar alle relevante documenten op een centrale plek. Communiceer open en constructief met de andere erfgenamen over de verdeling. En schakel tijdig professionele hulp in als de situatie complex is.

Is er een executeur benoemd in het testament? Dan kan die het proces versnellen. De executeur heeft de bevoegdheid om zelfstandig schulden te betalen en bezittingen te verkopen, zonder dat alle erfgenamen bij elke stap hoeven mee te beslissen. Dat scheelt veel afstemming en dus veel tijd.

Tot slot

Het afwikkelen van een nalatenschap kost tijd, en dat is volkomen normaal. Reken op minimaal zes maanden bij een eenvoudige nalatenschap, en op een jaar of meer als er onroerend goed, veel erfgenamen of schulden in het spel zijn. Het belangrijkste is dat alles zorgvuldig gebeurt, zodat alle erfgenamen krijgen waar zij recht op hebben. Neem de tijd die nodig is, maar laat zaken ook niet onnodig liggen.

Dit artikel geeft algemene informatie over het afwikkelen van een nalatenschap en is geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Voor uw specifieke situatie kunt u contact opnemen met een notaris.