Erfgenaam in de bijstand en de erfenis

Een erfenis kan gevolgen hebben voor uw bijstandsuitkering

Als u een bijstandsuitkering ontvangt en u erft van een dierbare, dan komt er naast het verdriet ook onzekerheid bij. Wat betekent de erfenis voor uw uitkering? Moet u de erfenis melden? En kunt u de erfenis verwerpen om uw bijstand te behouden? In dit artikel leest u hoe het precies zit en waar u op moet letten.

U bent verplicht de erfenis te melden

Ontvangt u een bijstandsuitkering, dan heeft u een inlichtingenplicht op grond van de Participatiewet. Dat betekent dat u de gemeente direct moet laten weten dat u een erfenis ontvangt. Dit geldt ook als u nog niet precies weet hoeveel de erfenis bedraagt. De Rijksoverheid benadrukt dat elke verandering in uw financiele situatie gemeld moet worden.

Het is begrijpelijk dat u in een periode van rouw niet meteen aan administratieve verplichtingen denkt. Toch is het belangrijk om dit zo snel mogelijk te doen. Meldt u de erfenis niet of te laat, dan kan de gemeente de uitkering met terugwerkende kracht terugvorderen. Daarnaast riskeert u een boete. Zelfs als de erfenis uiteindelijk geen gevolgen heeft voor uw uitkering, bent u verplicht om deze te melden.

Wanneer heeft een erfenis gevolgen voor uw uitkering?

Om bijstand te ontvangen, mag uw vermogen niet boven een bepaalde grens uitkomen. In 2026 is die vermogensgrens 8.000 euro voor een alleenstaande en 16.000 euro voor gehuwden, samenwonenden of alleenstaande ouders. De actuele bedragen vindt u op de website van Rijksoverheid.nl.

De gemeente telt het bedrag dat u erft op bij uw bestaande vermogen. Blijft het totaal onder de vermogensgrens, dan verandert er niets aan uw uitkering. Komt uw vermogen boven de grens uit, dan vervalt uw recht op bijstand. Uw uitkering stopt dan totdat uw vermogen weer onder de grens zakt, bijvoorbeeld doordat u van het geerfde geld leeft.

U mag het geerfde geld niet bewust snel opmaken

Misschien denkt u: als ik de erfenis snel uitgeef, blijf ik onder de vermogensgrens. Dat is geen goed idee. De gemeente verwacht dat u het geerfde geld verantwoord besteedt en gebruikt om in uw eigen levensonderhoud te voorzien. Geeft u het geld bewust snel uit om uw uitkering te behouden, dan kan de gemeente dit beschouwen als tekortschietend besef van verantwoordelijkheid. In dat geval kan uw uitkering alsnog worden teruggevorderd.

Als vuistregel geldt dat u per maand niet meer mag uitgeven dan ongeveer anderhalf keer het bedrag van uw maandelijkse uitkering. Zo verwacht de gemeente dat u de erfenis geleidelijk inteert.

Kunt u de erfenis verwerpen om uw bijstand te behouden?

Dit is een vraag die veel mensen bezighoudt, maar verwerpen om uw uitkering veilig te stellen is meestal geen oplossing. Als u een erfenis verwerpt terwijl er meer bezittingen dan schulden in zitten, kan de gemeente dit zien als het bewust prijsgeven van vermogen. De gemeente mag dan een bedrag ter hoogte van de erfenis als fictief vermogen meetellen. Het gevolg: u loopt de erfenis mis, maar uw uitkering wordt toch gekort of stopgezet.

De gemeente kan u op grond van artikel 55 van de Participatiewet zelfs verplichten om de erfenis te aanvaarden. Verwerpen heeft dus niet het gewenste effect en kan juist nadelig voor u uitpakken.

Is de erfenis negatief, dus bestaan er meer schulden dan bezittingen? Dan is verwerpen juist verstandig. De gemeente zal daar geen probleem van maken, omdat het aanvaarden van een negatieve erfenis uw financiele situatie alleen maar zou verslechteren.

Overweeg beneficiaire aanvaarding als u twijfelt

Twijfelt u over de samenstelling van de nalatenschap? Dan kunt u de erfenis beneficiair aanvaarden. Dit betekent dat u de erfenis aanvaardt onder voorbehoud: u wordt niet aansprakelijk voor schulden die hoger zijn dan de bezittingen. Dat biedt u bescherming als er onverwachte schulden opduiken, wat extra belangrijk is als u al in een financieel kwetsbare positie zit.

Voor de bijstand maakt het overigens niet uit of u zuiver of beneficiair aanvaardt. In beide gevallen telt het nettobedrag dat u uiteindelijk ontvangt mee als vermogen. Maar beneficiaire aanvaarding voorkomt dat u er financieel op achteruitgaat door schulden over te nemen. Bij een digitale aanvraag van de verklaring van erfrecht maakt elke erfgenaam individueel een aanvaardingskeuze. De griffierechten van 215 euro voor beneficiaire aanvaarding worden dan direct in de aanvraag afgehandeld, zodat u niet zelf naar de rechtbank hoeft.

Wat als u een woning erft?

Het erven van een woning maakt de situatie complexer. Een woning vertegenwoordigt vaak een aanzienlijke waarde, waardoor uw vermogen ruim boven de bijstandsgrens uitkomt. Tegelijkertijd kunt u het geld dat in de woning zit niet direct gebruiken om van te leven. De gemeente kan u in sommige gevallen de tijd geven om de woning te verkopen, maar dat is niet gegarandeerd. Elke gemeente hanteert eigen beleidsregels, dus win tijdig juridisch advies in als de erfenis een woning bevat.

Waar kunt u terecht met vragen?

Een erfenis in combinatie met een bijstandsuitkering roept veel vragen op. Het is verstandig om niet op eigen houtje beslissingen te nemen over aanvaarden of verwerpen. Neem contact op met uw gemeente om te bespreken wat de erfenis voor uw uitkering betekent. Bij Het Juridisch Loket kunt u gratis juridische vragen stellen over uw persoonlijke situatie.

Wanneer u de erfenis aanvaardt, heeft u meestal een verklaring van erfrecht nodig om bankrekeningen te deblokkeren en de nalatenschap af te handelen. Via ErfrechtAkte kunt u deze eenvoudig en tegen een scherp tarief online aanvragen.

Dit artikel bevat algemene informatie over erfrecht en bijstand en is geen vervanging voor persoonlijk juridisch advies. Neem bij twijfel contact op met een notaris, uw gemeente of een juridisch adviseur.