Stilzitten na een overlijden: heeft u dan zuiver aanvaard?

Na het overlijden van een dierbare heeft u waarschijnlijk wel iets anders aan uw hoofd dan juridische keuzes. Toch is het belangrijk om te weten dat bepaalde handelingen, of juist het uitblijven daarvan, gevolgen kunnen hebben voor uw positie als erfgenaam. Heeft u de erfenis stilzwijgend aanvaard door niets te doen? En wat als u onbewust iets heeft gedaan dat als zuiver aanvaarden geldt? In dit artikel leest u hoe dat zit.

Drie keuzes bij een erfenis

Wanneer iemand overlijdt, heeft u als erfgenaam drie mogelijkheden. U kunt de erfenis zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden (ook wel "aanvaarden onder het voorrecht van boedelbeschrijving") of de erfenis verwerpen. Bij zuiver aanvaarden ontvangt u uw deel van de bezittingen, maar bent u ook aansprakelijk voor eventuele schulden. Bij beneficiair aanvaarden worden eerst alle schulden betaald uit de nalatenschap, en krijgt u alleen wat overblijft. Bij verwerpen ontvangt u niets, maar bent u ook nergens aansprakelijk voor. Volgens de Rijksoverheid is er geen wettelijke termijn waarbinnen u uw keuze moet maken, maar schuldeisers mogen na drie maanden wel om betaling vragen.

Wanneer heeft u zuiver aanvaard?

Zuiver aanvaarden kan op twee manieren: bewust of onbewust. U kunt bij de notaris uitdrukkelijk verklaren dat u de erfenis zuiver aanvaardt. Maar het kan ook stilzwijgend gebeuren, doordat u zich "als erfgenaam gedraagt". Dat klinkt vaag, en dat is het soms ook. De wet bepaalt dat u de erfenis zuiver heeft aanvaard als u zich ondubbelzinnig en zonder voorbehoud als erfgenaam gedraagt. In de praktijk draait het om de vraag: heeft u beschikt over goederen uit de nalatenschap?

Welke handelingen gelden als zuiver aanvaarden?

Niet elke handeling rond een nalatenschap leidt automatisch tot zuiver aanvaarden. Maar sommige dingen die onschuldig lijken, kunnen dat wel degelijk zijn. Notaris.nl noemt onder andere de volgende voorbeelden van gedragingen die als zuiver aanvaarden kunnen worden gezien:

• Waardevolle spullen uit het huis van de overledene meenemen zonder schriftelijk vast te leggen dat u ze alleen voor de veiligheid bewaart
• Geld opnemen van de rekening van de overledene (behalve voor de uitvaartkosten)
• Schulden van de overledene betalen met geld uit de nalatenschap of met uw eigen geld
• Bezittingen van de overledene verkopen of weggeven
• Een abonnement of huurcontract op uw naam laten overzetten

Het maakt niet uit of u zich bewust was van de juridische gevolgen. Als u over de goederen of het geld van de overledene beschikt, kan dat worden opgevat als zuiver aanvaarden.

Wat mag u dan wel doen?

Gelukkig zijn er ook handelingen die niet als zuiver aanvaarden worden gezien. U mag de uitvaart regelen en de kosten daarvan betalen vanuit de nalatenschap. U mag persoonlijke bezittingen met weinig financiële waarde uit het huis halen, zoals fotoalbums. Ook mag u dringende maatregelen nemen om de nalatenschap te beschermen, zoals het laten repareren van een lekkend dak of het afsluiten van gas en water in een leegstaande woning. Dit soort handelingen valt onder het beheren van de nalatenschap, niet onder het beschikken erover.

Stilzitten is geen zuiver aanvaarden

Het goede nieuws: alleen maar afwachten leidt niet automatisch tot zuiver aanvaarden. U kunt niet per ongeluk de erfenis zuiver aanvaarden door niets te doen. De wet vereist een actieve handeling: u moet zich als erfgenaam hebben gedragen of een uitdrukkelijke verklaring hebben afgelegd. Stilzitten op zich is dus veilig, al is het verstandig om niet te lang te wachten met uw keuze. Schuldeisers van de nalatenschap kunnen u namelijk na drie maanden vragen om een beslissing te nemen.

Wat als u per ongeluk zuiver heeft aanvaard?

Het is begrijpelijk dat u hier niet meteen bij stilstaat als u net een dierbare heeft verloren. Misschien heeft u al spullen opgeruimd of een rekening betaald voordat u wist wat de gevolgen waren. In dat geval is het belangrijk om te weten dat u alleen in uitzonderlijke gevallen kunt terugkomen op een zuivere aanvaarding. Dat kan als er na de aanvaarding een grote schuld opduikt waar u redelijkerwijs geen weet van kon hebben. U moet dan een verzoek indienen bij de kantonrechter om alsnog beneficiair te mogen aanvaarden.

Voorkomen is in dit geval beter dan genezen. Als u twijfelt over de financiële situatie van de nalatenschap, kiest u het beste voor beneficiaire aanvaarding. U bent dan niet aansprakelijk voor schulden die de waarde van de nalatenschap overstijgen. De Rechtspraak legt dit vast via een verklaring bij de griffie van de rechtbank.

Hoe maakt u uw keuze officieel?

Zuiver aanvaarden hoeft u niet officieel vast te leggen. Het kan al door uw gedrag, zoals hierboven beschreven. Voor beneficiair aanvaarden of verwerpen is dat anders: daarvoor moet u een verklaring afleggen bij de griffie van de rechtbank in het arrondissement waar de overledene het laatst woonde. Aan deze verklaring zijn griffierechten verbonden.

Wanneer u de erfenis aanvaardt, heeft u in de meeste gevallen een verklaring van erfrecht nodig om bankrekeningen te deblokkeren en de nalatenschap te kunnen afwikkelen. Via ErfrechtAkte kunt u deze verklaring eenvoudig en tegen een vast tarief online aanvragen. Bij een digitale aanvraag maakt elke erfgenaam individueel de keuze tussen zuiver aanvaarden, beneficiair aanvaarden of verwerpen, en ondertekent deze via iDIN.

Twijfelt u? Kies dan voor beneficiaire aanvaarding

Het advies is helder: als u niet zeker weet of de nalatenschap positief is, kies dan altijd voor beneficiaire aanvaarding. U houdt dan recht op uw erfdeel als dat er is, maar u bent beschermd als er meer schulden dan bezittingen blijken te zijn. Het is een veilige keuze die u niets kost als de nalatenschap positief is, maar u veel kan besparen als dat niet het geval is.

Dit artikel is informatief bedoeld en vormt geen juridisch advies. Heeft u vragen over uw specifieke situatie? Raadpleeg dan een notaris of een erfrechtspecialist.