Wanneer iemand overlijdt, laat diegene bijna altijd bezittingen, rechten en soms ook schulden achter. Alles wat de overledene nalaat, van de bankrekening en het huis tot persoonlijke spullen en openstaande rekeningen, vormt samen de nalatenschap. Het proces om dit alles netjes te regelen en te verdelen onder de erfgenamen, noemen we het afwikkelen van een nalatenschap.

Klinkt misschien overzichtelijk, maar in de praktijk komt er behoorlijk wat bij kijken. In dit artikel leggen we stap voor stap uit wat het afwikkelen precies inhoudt, wie erbij betrokken zijn en waar je op moet letten.

Waarom moet een nalatenschap worden afgewikkeld?

Na een overlijden kun je niet zomaar de bezittingen van de overledene verdelen. Er zijn wettelijke regels die bepalen wie de erfgenamen zijn, wat er met schulden gebeurt en hoe de verdeling plaatsvindt. Banken, het Kadaster, verzekeraars en de Belastingdienst, ze willen allemaal bewijs zien dat jij daadwerkelijk recht hebt op (een deel van) de nalatenschap.

Zonder een correcte afwikkeling kunnen bankrekeningen geblokkeerd blijven, kan een woning niet worden verkocht en loop je het risico dat je onbewust aansprakelijk wordt voor schulden die je helemaal niet wilde erven.

Wat valt er allemaal onder een nalatenschap?

Een nalatenschap omvat meer dan alleen spaargeld of een huis. Denk aan:

Bezittingen: banktegoeden, beleggingen, onroerend goed, auto's, inboedel, sieraden en verzamelingen.
Rechten: uitkeringen uit levensverzekeringen, nabestaandenpensioen en eventuele vorderingen op derden.
Schulden: hypotheek, persoonlijke leningen, creditcardschulden, belastingschulden en openstaande rekeningen.
Digitale bezittingen: online accounts, cryptovaluta, websites en digitale abonnementen.

Het saldo van alle bezittingen minus alle schulden bepaalt of de nalatenschap positief of negatief is. Dit is een belangrijk gegeven, want het beïnvloedt de keuze die erfgenamen moeten maken: aanvaarden of verwerpen.

De stappen bij het afwikkelen van een nalatenschap

Hoewel iedere situatie anders is, doorloopt het afwikkelen van een nalatenschap in grote lijnen dezelfde stappen.

1. Vaststellen wie de erfgenamen zijn

De eerste stap is uitzoeken wie er recht heeft op de nalatenschap. Dit hangt af van twee dingen: is er een testament, en zo ja, wat staat daarin? Is er geen testament, dan geldt het wettelijk erfrecht. Hierin is vastgelegd dat de langstlevende partner en de kinderen als eerste erven.

Of er een testament bestaat, kun je laten controleren via het Centraal Testamentenregister (CTR). Een notaris kan dit voor je opvragen.

2. De verklaring van erfrecht aanvragen

Om aan te tonen wie de erfgenamen zijn en wie bevoegd is om de nalatenschap af te handelen, heb je een verklaring van erfrecht nodig. Dit is een notariële akte waarin onder meer staat:

Wie de overledene was.
Of er een testament is.
Wie de erfgenamen zijn.
Of de erfenis is aanvaard of verworpen.
Wie gemachtigd is om de nalatenschap af te wikkelen.

Banken, verzekeraars en het Kadaster vragen vrijwel altijd om dit document. Zonder verklaring van erfrecht kun je in de praktijk weinig regelen. Via @ kun je deze eenvoudig en snel online aanvragen.

3. De erfenis aanvaarden of verwerpen

Iedere erfgenaam heeft drie opties:

Zuiver aanvaarden: je accepteert de erfenis volledig, inclusief eventuele schulden. Let op: als de schulden hoger zijn dan de bezittingen, ben je met je eigen vermogen aansprakelijk.
Beneficiair aanvaarden: je aanvaardt de erfenis onder voorbehoud. Je bent dan nooit meer kwijt dan wat de nalatenschap waard is.
Verwerpen: je ziet volledig af van de erfenis. Je ontvangt niets, maar bent ook nergens aansprakelijk voor.

Dit is een belangrijke keuze. Heb je twijfels over de financiële situatie van de overledene? Dan is beneficiair aanvaarden vaak de veiligste optie.

4. De boedel inventariseren

Vervolgens moeten alle bezittingen en schulden in kaart worden gebracht. Dit noemen we de boedelbeschrijving. Hierbij worden bankrekeningen, verzekeringen, onroerend goed, waardevolle spullen en schulden geïnventariseerd en zo nodig getaxeerd.

Een zorgvuldige boedelbeschrijving voorkomt discussies tussen erfgenamen later in het proces.

5. Schulden en lopende zaken afhandelen

Voordat er iets verdeeld kan worden, moeten eerst de schulden van de overledene worden betaald. Denk aan de hypotheek, openstaande belastingaanslagen, zorgkosten en eventuele andere verplichtingen. Ook lopende contracten en abonnementen moeten worden opgezegd of overgedragen.

6. Aangifte erfbelasting

Erfgenamen zijn in veel gevallen erfbelasting verschuldigd over hun erfdeel. De Belastingdienst stuurt na het overlijden doorgaans een aangiftebiljet. De hoogte van de erfbelasting hangt af van de waarde van het erfdeel en de relatie tot de overledene. Partners en kinderen hebben recht op hogere vrijstellingen dan bijvoorbeeld neven of goede vrienden.

7. De nalatenschap verdelen

Wanneer alle schulden zijn betaald en de belasting is geregeld, kan de nalatenschap worden verdeeld. Als er een testament is, gebeurt dit volgens de wensen van de overledene. Is er geen testament, dan bepaalt de wet hoe de verdeling plaatsvindt.

Bij de wettelijke verdeling krijgt de langstlevende partner automatisch alle bezittingen. De kinderen krijgen een vordering op de langstlevende ter grootte van hun erfdeel, maar kunnen dat pas opeisen als de langstlevende ook overlijdt.

Wie is verantwoordelijk voor de afwikkeling?

De afwikkeling kan worden gedaan door:

De erfgenamen gezamenlijk: als er geen executeur is benoemd, moeten de erfgenamen samen beslissingen nemen en de nalatenschap afhandelen.
Een executeur: als de overledene in het testament een executeur heeft aangewezen, is deze persoon verantwoordelijk voor het beheer en de afwikkeling van de nalatenschap.
Een boedelnotaris: bij complexe nalatenschappen of conflicten tussen erfgenamen kan een notaris de afwikkeling begeleiden.

Hoelang duurt het afwikkelen?

De duur verschilt enorm per situatie. Een eenvoudige nalatenschap, bijvoorbeeld een alleenstaande zonder onroerend goed en met duidelijke erfgenamen, kan binnen enkele maanden zijn afgewikkeld. Bij complexe situaties, zoals een nalatenschap met buitenlands vermogen, een onderneming of onenigheid tussen erfgenamen, kan het proces een jaar of langer duren.

De aangifte erfbelasting moet in de regel binnen acht maanden na het overlijden worden ingediend. Dat geeft een natuurlijk tijdsframe waarbinnen het meeste geregeld moet zijn.

Veelgemaakte fouten

Een paar valkuilen die we in de praktijk vaak tegenkomen:

Te snel zuiver aanvaarden zonder goed zicht op mogelijke schulden.
De boedelbeschrijving overslaan, waardoor later discussies ontstaan over wat er wel en niet in de nalatenschap zat.
Termijnen missen, bijvoorbeeld voor de aangifte erfbelasting of het inroepen van de legitieme portie.
Geen verklaring van erfrecht aanvragen, waardoor je maandenlang vastloopt bij banken en instanties.

Begin bij de verklaring van erfrecht

Het afwikkelen van een nalatenschap begint vrijwel altijd met dezelfde eerste stap: het aanvragen van een verklaring van erfrecht. Dit document opent deuren, letterlijk en figuurlijk. Zonder dit document kun je bij de meeste instanties niet verder.

Bij ons kun je de verklaring van erfrecht eenvoudig online aanvragen. Je doorloopt een helder stappenplan, levert de benodigde gegevens aan, en de notaris regelt de rest. Zo kun je je richten op wat er echt toe doet.

Wat is het afwikkelen van een nalatenschap?